Nghĩa vụ của người hưởng dụng là gì?

Quyền hưởng dụng là quyền của chủ thể được khai thác công dụng và hưởng hoa lợi, lợi tức đối với tài sản thuộc quyền sở hữu của chủ thể khác trong một thời hạn nhất định. Người hưởng dụng được toàn quyền sử dụng, khai thác tài sản tuy nhiên để đảm bảo việc khai thác tài sản là phù hợp với công dụng của tài sản cũng như giữ gìn, bảo quản tài sản thì, chủ thể có quyền hưởng dụng phải thực hiện những nghĩa vụ nhất định theo quy định pháp luật. Vậy nghĩa vụ của người hưởng dụng được quy định như thế nào? Bài viết này sẽ làm rõ vấn đề theo quy định tại Bộ luật dân sự 2015

Nghĩa vụ của người hưởng dụng có thể hiểu là những hành vi mà chủ thể có quyền hưởng dụng phải thực hiện để đảm bảo quyền lợi cho chủ sở hữu và tài sản hưởng dụng. Điều 262 Bộ luật dân sự 2015 quy định về nghĩa vụ của người hưởng dụng như sau:

"Điều 262. Nghĩa vụ của người hưởng dụng

1. Tiếp nhận tài sản theo hiện trạng và thực hiện đăng ký nếu luật có quy định.

2. Khai thác tài sản phù hợp với công dụng, mục đích sử dụng của tài sản.

3. Giữ gìn, bảo quản tài sản như tài sản của mình.

4. Bảo dưỡng, sửa chữa tài sản theo định kỳ để bảo đảm cho việc sử dụng bình thường; khôi phục tình trạng của tài sản và khắc phục các hậu quả xấu đối với tài sản do việc không thực hiện tốt nghĩa vụ của mình phù hợp với yêu cầu kỹ thuật hoặc theo tập quán về bảo quản tài sản.

5. Hoàn trả tài sản cho chủ sở hữu khi hết thời hạn hưởng dụng"

Người hưởng dụng thỏa thuận với chủ sở hữu về việc chuyển giao quyền hưởng dụng tài sản, khi chủ sở hữu giao tài sản, người hưởng dụng phải tiếp nhận tài sản theo thỏa thuận. Các bên có thể thỏa thuận về hiện trạng tài sản khi chuyển giao, theo đó khi tiếp nhận tài sản phải xem xét hiện trạng tài sản có giống với thỏa thuận hay không, việc xác định hiện trạng tài sản  ngay từ đầu còn gắn với trách nhiệm của người hưởng dụng khi hoàn trả lại tài sản sau này. Đối với những tài sản có giá trị lớn mà phá luật yêu cầu phải đăng ký quyền sở hữu như: nhà, đất,…thì khi nhận tài sản từ chủ sở hữu người hưởng dụng phải thực hiện đăng ký nếu luật quy định.

Để bảo quản, giữ gìn tài sản thì người hưởng dụng phải sử dụng tài sản phù hợp với công dụng, mục đích sử dụng của tài sản. Quy định này nhằm đảm bảo sau thời hạn sử dụng tài sản không bị giảm sút về chất, lượng giá trị, bảo vệ quyền sở hữu tìa sản của chủ sở hữu. Trong nhiều trường hợp người hưởng dụng dùng tài sản vào những việc vi phạm pháp luật, vì vậy quy định này còn gắn với nghĩa vụ của chủ thể với việc khai thác tài sản một cách hợp pháp.

Xuất phát từ bản chất của quyền hưởng dụng, là chủ thể chỉ quan tâm đến việc hưởng lợi từ tài sản, chứ không quan tâm đến quyền sở hữu của tài sản. Người có quyền hưởng dụng không phải chủ sở hữu của tài sản, thông thường họ chỉ quan tâm đến lợi ích của mình, ít ai quan tâm đến lợi ích của chủ sở hữu. Vì vậy pháp luật quy định việc hưởng dụng tài sản phải đảm bảo nghĩa vụ giữ gìn, bảo quản tài sản như tài sản của mình.

Trong quá trình sử dụng tài sản không tránh khỏi việc tài sản bị hư hỏng, suy giảm chất lượng, giá trị, khi đó người hưởng dụng phải thực hiện nghĩa vụ bảo dưỡng, sửa chữa tài sản. Người hưởng dụng có quyền yêu cầu cầu chủ sở hữu chi trả những chi phí phát sunh từ việc bảo dưỡng, sử chữa tài sản. Tuy nhiên nếu việc bảo dưỡng, sửa chữa tài sản xuất phát từ việc người hưởng dụng không thực hiện đúng nghĩa vụ của mình dẫn đến tài sản bị thiệt hại, hư hỏng, thì người hưởng dụng phải thanh toán toàn bộ chi phí, bởi không ai phải chịu trách nhiệm vì lỗi do người khác gây ra. Việc tài sản hư hỏng là do người hưởng thụ bằng hành vi của mình tác động trực tiếp lên tài sản làm cho tài sản bị hư hỏng, thì chủ sở hữu không phải chịu trách nhiệm. Những thiệt hại đó có thể do người hưởng thụ không thực hiện nghĩa vụ về kỹ thuật, hoặc tập quan bảo vệ tài sản. 

Chuyển giao quyền hưởng dụng có thể có thời hạn nhát định hoặc là suốt đời tùy vào thỏa thuận của các bên. Đối với trường hợp chuyển giao quyền hưởng dụng có thời hạn thì khi hết thời hạn theo, người hưởng dụng phải hoàn trả lại tài sản cho chủ sở hữu. Việc tiếp tục sử dụng tài sản khi đã hết thời hạn hưởng dụng mà không có sự đồng ý của chủ sở hữu là hành vi vi phạm pháp luật, người hưởng dụng phải chịu trách nhiệm theo quy định pháp luật.

Như vậy, nghĩa vụ của người hưởng dụng gắn với tài sản hưởng dụng, nhằm bảo vệ quyền sở hữu tài sản của chủ sở hữu. Trên đây là quy định của pháp luật về nghĩa vụ của người có quyền hưởng dụng.

Luật Hoàng Anh