Pháp luật quy định như thế nào về hiệu lực, thời hạn của quyền hưởng dụng?

Cũng như các quan hệ pháp luật dân sự khác, quyền hưởng dụng phát sinh hiệu lực tại một thời điểm nhất định, và chủ thể có quyền hưởng dụng được thực hiện trong một khoảng thời gian cụ thể. Vậy quy định của pháp luật về hiệu lực và thời hạn của quyền hưởng dụng như thế nào? Bài viết này sẽ làm rõ vấn đề theo quy định tại Bộ luật dân sự 2015.
Quyền hưởng dụng là quyền của chủ thể được khai thác công dụng và hưởng hoa lợi, lợi tức đối với tài sản thuộc quyền sở hữu của chủ thể khác trong một thời hạn nhất định. Để xác định quyền, nghĩ vụ của chủ thể đối với tài sản được chuyển giao pháp luật quy định hiệu lực và thời hạn của quyền hưởng dụng như sau:

1.Hiệu lực của quyền hưởng dụng

Hiệu lực có thể hiểu là thời điểm làm phát sinh quyền đối với các cá nhân, pháp nhân cụ thể, được pháp luật công nhận và bảo vệ. Điều 259 Bộ luật dân sự 2015 quy định về hiệu lực của quyền hưởng dụng như sau:

"Điều 259. Hiệu lực của quyền hưởng dụng
Quyền hưởng dụng được xác lập từ thời điểm nhận chuyển giao tài sản, trừ trường hợp có thỏa thuận khác hoặc luật liên quan có quy định khác.
Quyền hưởng dụng đã được xác lập có hiệu lực đối với mọi cá nhân, pháp nhân, trừ trường hợp luật liên quan có quy định khác"

Theo đó quyền hưởng dụng được xác lập dựa trên thời điểm mà chủ sở hữu chuyển giao tài sản cho người hưởng quyền. Kể từ thời điểm người được chuyển giao tài sản thì họ có quyền khai thác, hưởng hoa lợi từ tài sản được chuyển giao. Tuy nhiên nếu pháp luật có quy định khác hoặc các bên có thỏa thuận khác thì thời điểm có hiệu lực sẽ được xác định tại một thời điểm khác có thể là trước hoặc sau khi chuyển giao tài sản. Ví dụ: A chuyển giao tài sản cho B, hai bên thỏa thuận thời điểm phát sinh hiệu lực là ngày 01/05, trong khi tài sản được chuyển giao thực tế từ ngày 15/04. Như vậy thời điểm mà B có quyền khai thác, hưởng lợi từ tài sản được xác định theo thỏa thuận của A và B là ngày 01/05.
Mọi cá nhân, pháp nhân được chuyển giao tài sản có quyền khai thác, hưởng lợi từ tài sản từ thời điểm quyền hưởng dụng có hiệu lực.

2.Thời hạn của quyền hưởng dụng.

Thời hạn của quyền hưởng dụng là khoảng thời gian mà người được chuyển giao tài sản có quyền khai thác, hưởng lợi từ tài sản thuộc sở hữu của người khác. Điều 260 Bộ luật dân sự 2015 quy định:

"Điều 260. Thời hạn của quyền hưởng dụng
1. Thời hạn của quyền hưởng dụng do các bên thỏa thuận hoặc do luật quy định nhưng tối đa đến hết cuộc đời của người hưởng dụng đầu tiên nếu người hưởng dụng là cá nhân và đến khi pháp nhân chấm dứt tồn tại nhưng tối đa 30 năm nếu người hưởng dụng đầu tiên là pháp nhân.
2. Người hưởng dụng có quyền cho thuê quyền hưởng dụng trong thời hạn quy định tại khoản 1 Điều này"

Theo đó thời hạn hưởng dụng do các bên thỏa thuận hoặc theo quy định của pháp luật, thời hạn có thể dài hoặc ngắn. Đối với hưởng dụng đầu tiên, tức người trực tiếp được chủ sở hữu chuyển giao quyền hưởng dụng thì thời hạn tối đa đối với cá nhân là đến khi người hưởng dụng chết, đối với pháp nhân là đến khi pháp nhân chấm dứt tông tại. 
Tuy nhiên trong  thời hạn hưởng dụng người hưởng dụng có thể chuyển quyền hưởng dụng cho chủ thể thứ ba. Trong trường hợp chuyển quyền hưởng dụng cho người thứ ba thì thời hạn tối đa mà người thứ ba được hưởng quyền hưởng dụng là đến khi người hưởng dụng đầu tiên chết, hoặc là 30 năm nếu người hưởng dụng đầu tiên là pháp nhân tính từ thời điểm pháp nhân đầu tiên bắt đầu hưởng dụng. Ví dụ người hưởng dụng đầu tiên là cá nhân: A là người hưởng dụng đầu tiên có thời hạn hưởng dụng đã thảo thuận với chủ sở hữu là hết đời, trong quãng thời gian đó A chuyển quyền hưởng dụng cho B, khi đó thời hạn hưởng dụng tài sản tối đa của B là đến khi A chết. Ví dụ người hưởng dụng đầu tiên là pháp nhân: công ty A là chủ thể có quyền hưởng dụng đầu tiên với thời hạn hưởng dụng là đến khi công ty chấm dứt tồn tại, tuy nhiên công ty thực hiện quyền hưởng dụng được 10 năm thì chuyển giao cho công ty B, khi đó thời hạn hưởng dụng của công ty B là 30 năm kể từ khi công ty A bắt đầu hưởng dụng, như vậy thời hạn hưởng dụng tối đa của công ty B là 20 năm.
Như vậy, pháp luật quy định về khá rõ ràng về hiệu lực vầ thời hạn của quyền hưởng dụng. Đó là căn cứ để xác lập quyền, nghĩa vụ của các chủ thể.
Trên đây là những quy định của pháp luật về hiệu lực và thời hạn của quyền hưởng dụng.

Luật Hoàng Anh