Bị can, bị cáo trong tố tụng hình sự 2015? Phân biệt khái niệm bị can, bị cáo

Thứ ba, 31/01/2023, 16:41:48 (GMT+7)

MỤC LỤC

[HS1]. BỊ CAN, BỊ CÁO TRONG TỐ TỤNG HÌNH SỰ 2015? PHÂN BIỆT KHÁI NIỆM BỊ CAN, BỊ CÁO.

Thuật ngữ bị can, bị cáo là những thuật ngữ pháp lý được sử dụng trong pháp luật tố tụng hình sự. Phân biệt khái niệm “bị can” và “bị cáo” trong việc sử dụng thuật ngữ pháp lý là yếu tố quan trọng để hiểu đúng, hiểu đủ tư cách, quyền và nghĩa vụ của họ trong quá trình tham gia tố tụng.

1. Với thuật ngữ “bị can”, “bị” được hiểu là bị buộc tội, bị tình nghi, còn “can” là có quan hệ trực tiếp làm ảnh hưởng đến, tác động đến hoặc làm chịu ảnh hưởng, chịu tác động, phạm vào hoặc mắc vào vụ phạm pháp[1]. Theo định nghĩa của tố tụng hình sự, bị can là người bị buộc tội[2], là người hoặc pháp nhân bị khởi tố về hình sự. Quyền và nghĩa vụ của bị can là pháp nhân được thực hiện thông qua người đại diện theo pháp luật của pháp nhân theo quy định của Bộ luật tố tụng hình sự 2015.[3]

2. Với thuật ngữ “bị cáo”, “bị” cũng được hiểu là bị buộc tội, còn “cáo” có thể nằm trong từ “cáo trạng” (bản nêu tội trạng[4]; tài liệu ghi rõ diễn biến hành vi phạm tội, chứng cứ, động cơ, mục đích, thiệt hại, tội danh áp dụng…[5]). Theo định nghĩa của tố tụng hình sự, bị cáo cũng là người bị buộc tội, nhưng là người hoặc pháp nhân đã bị Tòa án quyết định đưa ra xét xử. Quyền và nghĩa vụ của bị cáo là pháp nhân được thực hiện thông qua người đại diện theo pháp luật của pháp nhân theo quy định của Bộ luật tố tụng hình sự 2015.[6]

3. Tư cách tố tụng của bị can bắt đầu từ khi có quyết định khởi tố bị can do Cơ quan điều tra ban hành (hoặc Viện kiểm sát trực tiếp ra quyết định khởi tố bị can). Bị can sẽ tham gia tố tụng từ giai đoạn điều tra, truy tố và một phần giai đoạn xét xử sơ thẩm. Tư cách tố tụng của bị can sẽ chấm dứt khi (i) Cơ quan điều tra đình chỉ điều tra; (ii) Viện kiểm sát đình chỉ vụ án; (iii) Tòa án đình chỉ vụ án (trong giai đoạn chuẩn bị xét xử) đối với bị can; hoặc (iv) Tòa án ra quyết định đưa vụ án ra xét xử. Tuy nhiên, trong trường hợp bản án bị hủy để điều tra lại, tư cách bị can của người bị buộc tội vẫn bị giữ nguyên và vẫn mang thân phận là người đang bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Thực tế ở Việt nam đã xảy ra các trường hợp người mang tư cách bị can trong 10 năm[7], thậm chí 21 năm[8].

4. Trong trường hợp Tòa án ra quyết định đưa vụ án ra xét xử thì tư cách tham gia tố tụng của bị can sẽ được chuyển thành bị cáo; và tiếp tục tư cách bị cáo cho đến khi bản án hoặc quyết định của tòa án có hiệu lực pháp luật. Nếu một người đã bị kết án và bản án đã có hiệu lực thì họ được gọi là người bị kết án.

5. Có thể rõ thấy sự nối tiếp trong hai khái niệm “bị can”, “bị cáo” nêu trên. Tuy nhiên, một người (hoặc pháp nhân) là “bị can” không đương nhiên sẽ trở thành “bị cáo”. Rõ ràng, “bị can” và “bị cáo” là hai khái niệm mang tính hình thức, dựa trên các văn bản tố tụng áp dụng với người đó (hoặc pháp nhân đó) để có căn cứ xác định tư cách tham gia tố tụng trong vụ án hình sự của họ.[9]

Như vậy, “bị can” và “bị cáo” là hai khái niệm hoàn toàn khác nhau, việc hiểu và xác định đúng tư cách tham gia tố tụng là điều kiện tiên quyết trong việc xác định quyền và nghĩa vụ, đảm bảo lợi ích tốt nhất cho họ khi tham gia tố tụng hình sự với tư cách là những người tham gia tố tụng.

Luật Hoàng Anh

[1] Hoàng Phê (chủ biên), Từ điển tiếng Việt, Nhà xuất bản Đà Nẵng & Trung tâm từ điển học, 2003, tr108

[2] Bộ Luật Tố tụng hình sự 2015, Điều 4, Khoản 1, Điểm đ

[3] Bộ Luật Tố tụng hình sự 2015, Điều 60, Khoản 1

[4] Hoàng Phê (chủ biên), Từ điển tiếng Việt, Nhà xuất bản Đà Nẵng & Trung tâm từ điển học, 2003, tr114

[5] Bộ Luật Tố tụng hình sự 2015, Điều 243

[6] Bộ Luật Tố tụng hình sự 2015, Điều 61, Khoản 1

[7] https://tuoitre.vn/10-nam-lam-bi-can-504362.htm

[8] https://tuoitre.vn/21-nam-lam-bi-can-567213.htm

[9] Giáo trình Luật Tố tụng hình sự, Trường Đại học Luật Hà Nội, 2015

Luật sư NGUYỄN ĐÌNH HIỆP - Những con số biết nói

Với 20 năm kinh nghiệm trong lĩnh vực tư vấn pháp lý, Luật sư Nguyễn Đình Hiệp có sự am hiểu sâu sắc hệ thống pháp luật Việt Nam và triển khai thành công rất nhiều các vụ việc như:

Tư vấn mở chuỗi kinh doanh nhượng quyền thương mại

Tư vấn cấp Giấy phép viễn thông cho doanh nghiệp Việt Nam

Tư vấn pháp lý thường xuyên cho các doanh nghiệp Việt Nam, Trung Quốc, Hàn Quốc. Tiêu biểu như Công ty CP Tập đoàn Bình Minh, Công ty CP DV Viễn thông Hải Phòng

Tư vấn, xử lý thu hồi công nợ và khởi kiện/khởi tố các đối tượng có nợ khó đòi

Tư vấn pháp lý đầu tư, giấy phép, chuyển nhượng các dự án khoáng sản. Tiêu biểu như Dự án khai thác Khoáng sản của Công ty khoáng sản An Vượng tại huyện Đà Bắc tỉnh Hoà Bình (50ha).

Tư vấn pháp lý dự án đầu tư mở rộng sản xuất. Tiêu biểu như Dự án sản xuất 50 triệu sản phẩm điện tử thanh toán Công ty TNHH ST Vina (Hàn Quốc); Dự án mở rộng quy mô sản xuất của Công ty TNHH RFTech Việt Nam lên 20 triệu đô la Mỹ;

Tư vấn hợp đồng chuyển giao công nghệ và thực hiện thủ tục đăng ký hợp đồng chuyển giao công nghệ (hầu hết là doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài)

Tư vấn pháp lý dự án đầu tư bất động sản. Tiêu biểu như Dự án khu nghỉ dưỡng tại Vịnh Lan Hạ, thành phố Hải Phòng (30ha); Khu du lịch sinh thái và nghỉ dưỡng Avana Mai Chau Hideway, tỉnh Hòa Bình (32ha)

Tư vấn, thành lập các doanh nghiệp 100% vốn đầu tư nước ngoài tại Việt Nam trong các lĩnh vực. Tiêu biểu như Dự án nhà máy sản xuất của Công ty Mass Well Limited, Công ty Modern Shine Limited tại Trung tâm công nghiệp GNP Yên Bình

300

Tư vấn hồ sơ công bố sản phẩm, hồ sơ phòng cháy chữa cháy, hồ sơ an toàn vệ sinh thực phẩm, đăng ký mã số mã vạch, đăng ký/thông báo website…

500

Tư vấn bảo hộ nhãn hiệu (thương hiệu), quyền tác giả, sáng chế

700

Tư vấn, thực hiện các thủ tục, giấy phép con như: Giấy phép lao động cho người nước ngoài, cấp phép tạm trú cho người nước ngoài, Giấy phép trung tâm ngoại ngữ, Giấy phép ngành dược, Giấy phép quảng cáo…

2000

Tư vấn, thành lập các doanh nghiệp mới, chi nhánh, văn phòng đại diện trên cả nước; các thủ tục thay đổi đăng ký doanh nghiệp trên cả nước

3000

Tư vấn các vụ việc ly hôn, chia tài sản, quyền nuôi con; chia thừa kế; tranh chấp đất đai; tố tụng dân sự, tố tụng hình sự và tố tụng hành chính.

Chat ngay Gọi ngay Hồ sơ năng lực

Dịch vụ pháp lý