Tội chống phá cơ sở giam giữ là gì?

Cơ sở giam giữ là nơi giam giữ người phạm tội, thuộc quyền quản lý của Nhà nước. Chống phá cơ sở giam giữ tạo điều kiện cho những người phạm tội bỏ trốn khỏi trại giam, gây nguy hại cho xã hội, an ninh quốc gia. Vì thế hành vi chống phá cơ sở giam giữ được coi là một tội thuộc nhóm tội phạm xâm phạm an ninh quy định tại Chương XIII Bộ luật hình sự.

1. Căn cứ pháp lý

Điều 119 Bộ luật hình sự số 100/2015/QH13 ngày 27/11/2015 ngày 27/11/2015 và Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Bộ luật Hình sự số 12/2017/QH14 ngày 26/06/2017 (sau đây gọi tắt là Bộ luật hình sự) quy định về Tội chống phá cơ sở giam giữ như sau:

“Điều 119. Tội chống phá cơ sở giam giữ

1. Người nào nhằm chống chính quyền nhân dân mà phá cơ sở giam giữ, tổ chức trốn khỏi cơ sở giam giữ, đánh tháo người bị giam giữ, người bị áp giải hoặc trốn khỏi cơ sở giam giữ, thì bị phạt tù từ 10 năm đến 20 năm hoặc tù chung thân.

2. Phạm tội trong trường hợp ít nghiêm trọng, thì bị phạt tù từ 03 năm đến 10 năm.

3. Người chuẩn bị phạm tội này, thì bị phạt tù từ 01 năm đến 05 năm.”

Tội phạm này có mức hình phạt cao nhất của khung hình phạt là 20 năm tù tù chung thân hoặc tử hình, theo Điều 09 Bộ luật hình sự tội đặc biệt nghiêm trọng có khung hình phạt từ 15 năm đến 20 năm, tù chung thân hoặc tử hình. Do đó, Tội chống phá cơ sở giam giữ là tội phạm đặc biệt nghiêm trọng.

2. Dấu hiệu pháp lý của Tội chống phá cơ sở giam giữ

2.1. Khách thể của tội phạm

Khoản 4 Điều 3 Luật thi hành tạm giam, tạm giữ số: 94/2015/QH13 ngày 25 tháng 11 năm 2015 quy định, Cơ sở giam giữ là nơi tổ chức giam giữ, quản lý người bị tạm giữ, người bị tạm giam, bao gồm trại tạm giam, nhà tạm giữ, buồng tạm giữ thuộc đồn biên phòng.năm 2015.

Khoản 3 Điều 3 Luật thi hành án hình sự số: 41/2019/QH14 ngày 14 tháng 6 năm 2019 quy định, cơ sở giam giữ phạm nhân là nơi tổ chức quản lý, giam giữ và giáo dục cải tạo phạm nhân, bao gồm trại giam, trại tạm giam, nhà tạm giữ.

Người bị tạm giam, tạm giữ hay phạm nhân ở các cơ sở giam giữa trên buộc phải tuân thủ nội quy cơ sở giam giữ phạm nhân theo Thông tư số 17/2020/TT-BCA ngày 18 tháng 02 năm 2020.

Chống phá cơ sở giam giữ là những hành vi  phá trại giam, tổ chức vượt trại giam, đánh tháo người bị giam, người bị dẫn giải hoặc trốn trại giam nhằm chống chính quyền nhân dân.

Vì vậy, khách thể của Tội chống phá cơ sở giam giữ là sự an toàn của chế độ giam giữ của Nhà nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Chế độ giam giữ bao gồm: Các chế độ quản lý, dẫn giải, giáo dục, cải tạo người phạm tội.

2.2. Mặt khách quan của tội phạm

Hành vi được quy định trong mặt khách quan của cấu thành Tội chống phá cơ sở giam giữ gồm 04 loại hành vi sau đây:

- Phá cơ sở giam giữ là hành vi của người phạm tội đã bị bắt giam hoặc người đang ở ngoài trại giam (phá hàng rào, phá buồng giam...) để người bị giam thoát khỏi sự giam giữ, cải tạo của Nhà nước.

- Tổ chức trốn khỏi cơ sở giam giữ là hành vi của những đối tượng đang bị tạm giam, đang chấp hành án phạt tù giam trong trại giam liên kết với nhau hoặc móc nối với bên ngoài tổ chức vượt trại giam. Việc trốn khỏi cơ sở giam giữ cũng có thể được thực hiện khi chúng đi lao động, chuyển trại hoặc dùng bạo lực đối với người có trách nhiệm canh gác, dẫn giải để thoát khỏi sự quản lý của Nhà nước.

- Đánh tháo người bị giam, người bị áp giải là hành vi của người bên ngoài trại giam móc nối với người bị giam, bị áp giải hoặc tuy chưa có sự móc nối nhưng đã dùng bạo lực hoặc thủ đoạn khác đối với người quản lý, dẫn giải để đánh tháo cho đồng bọn.

- Trốn trại giam là hành vi của người phạm tội đang bị tạm giam, thi hành án phạt tù lợi dụng sơ hở trong việc quản lý, dẫn giải để trốn khỏi nơi giam giữ.

Tội phạm được coi là hoàn thành kể từ thời điểm người phạm tội thực hiện một trong các hành vi. Nghĩa là người phạm tội khi đã thực hiện một trong những hành vi giống hành vi được miêu tả trong mặt khách quan của tội phạm phân tích trên đây được coi là tội phạm hoàn thành.

2.3. Chủ thể của tội phạm

Chủ thể của Tội chống phá cơ sở giam giữ này có thể là người bị giam, người bị áp giải hay bất kỳ người nào đủ từ 16 tuổi trở lên có năng lực trách nhiệm hình sự.

Tùy từng hành vi phạm tội quy định tại mặt khách quan mà chủ thể của Tội chống phá cơ sở giam giữ có sự khác biệt như sau:

- Chủ thể của hành vi phá cơ sở giam giữ có thể là người bị tạm giam tạm giữ, phạm nhân hoặc người đang ở ngoài trại giam.

- Chủ thể của hành vi tổ chức trốn khỏi cơ sở giam giữ và hành vi trốn trại giam chỉ có thể là những đối tượng đang bị tạm giam, đang chấp hành án phạt tù giam trong trại giam.

- Chủ thể của hành vi đánh tháo người bị giam, người bị áp giải chỉ có thể là người bên ngoài trại giam.

2.4. Mặt chủ quan của tội phạm

Tội phạm chỉ có thể được thực hiện do lỗi cố ý trực tiếp. Mục đích chống chính quyền nhân dân là dấu hiệu bắt buộc của cấu thành tội phạm. Tức là người phạm tội thực hiện hành vi chống phá cơ sở giam giữ phải nhằm mục đích chống chính quyền nhân dân, khi thực hiện tội phạm này, người phạm tội hoàn toàn biết, nhận thức được hậu quả nguy hiểm gây ra cho xã hội nhưng vẫn mong muốn để nó xảy ra. Nếu không có mục đích chống chính quyền nhân dân thì hành vi không cấu thành tội này mà bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo Điều 386 Bộ luật hình sự -  Tội trốn khỏi nơi giam, giữ hoặc trốn khi đang bị áp giải, đang bị xét xử hoặc Điều 387 Bộ luật hình sự - Tội đánh tháo người bị bắt, bị tạm giữ, tạm giam, người đang bị áp giải, xét xử, chấp hành án phạt tù.

3. Hình phạt đối với người phạm tội chống phá cơ sở giam giữ

Điều 119 Bộ luật hình sự quy định 03 khung hình phạt gồm 02 khung hình phạt chính và một khung hình phạt bổ sung áp dụng trong trường hợp chuẩn bị phạm tội.

- Khung hình phạt cơ bản phạt tù từ 05 năm đến 15 năm áp dụng đối với người nào nhằm chống chính quyền nhân dân mà kích động, lôi kéo, tụ tập nhiều người phá rối an ninh, chống người thi hành công vụ, cản trở hoạt động của cơ quan, tổ chức.

- Khung hình phạt giảm nhẹ phạt tù từ 02 năm đến 07 năm  áp dụng với các đồng phạm khác ví dụ như người giúp sức trong vụ án đồng phạm phá rối an ninh.

- Khung hình phạt áp dụng đối với trường hợp chuẩn bị phạm tội phạt tù từ 01 năm đến 05 năm. Theo Điều 14 Bộ luật hình sự, chuẩn bị phạm tội là tìm kiếm, sửa soạn công cụ, phương tiện hoặc tạo ra những điều kiện khác để thực hiện tội phạm hoặc thành lập, tham gia nhóm tội phạm. Như vậy, chuẩn bị phạm tội chống phá cơ sở giam giữ là việc tìm kiếm, lôi kéo, móc nối người khác, sửa soạn công cụ, phương tiện hoặc tạo ra những điều kiện cần thiết để thực hiện các hành vi chống phá cơ sở giam giữ.

Luật Hoàng Anh