Giao dịch với người thứ ba ngay tình liên quan đến tài khoản ngân hàng, tài khoản chứng khoán và động sản khác mà theo quy định của pháp luật không phải đăng ký quyền sở hữu, quyền sử dụng được quy định thế nào?

Khi một bên vợ, chồng ký kết giao dịch với người thứ ba, người này có thể không biết về tình trạng hôn nhân của người ký kết với mình và trong nhiều trường hợp pháp luật không đòi hỏi các bên tham gia giao dịch phải tìm hiểu về tình trạng hôn nhân của nhau. Vì vậy để đảm bảo an toàn cho giao dịch và tạo điều kiện cho các giao lưu dân sự phát triển, Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014 đã đưa ra cơ chế đảm bảo quyền lợi của người thứ ba. Luật Hoàng Anh sẽ trình bày về vấn đề này trong bài viết dưới đây:

Điều 32 Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014 quy định:
“1. Trong giao dịch với người thứ ba ngay tình thì vợ, chồng là người đứng tên tài khoản ngân hàng, tài khoản chứng khoán được coi là người có quyền xác lập, thực hiện giao dịch liên quan đến tài sản đó.
2. Trong giao dịch với người thứ ba ngay tình thì vợ, chồng đang chiếm hữu động sản mà theo quy định của pháp luật không phải đăng ký quyền sở hữu được coi là người có quyền xác lập, thực hiện giao dịch liên quan đến tài sản đó trong trường hợp Bộ luật dân sự có quy định về việc bảo vệ người thứ ba ngay tình”.
Giao dịch ngay tình là giao dịch mà người giao dịch (người thứ ba) có căn cứ để tin rằng mình xác lập, thực hiện, chấm dứt quyền, nghĩa vụ dân sự nào đólà hợp pháp (nghĩa là họ không biết và không thể biết được giao dịch đó là bất hợp pháp). 
Người thứ ba trong trường hợp này là người mà vợ hoặc chồng đã giao dịch với họ. 
Giao dịch dân sự là hợp đồng hoặc hành vi pháp lý đơn phương làm phát sinh, thay đổi, chấm dứt quyền, nghĩa vụ dân sự (Điều 116 Bộ luật Dân sự năm 2015). 
Trong bối cảnh phát triển kinh tế hiện nay, viêc sử dụng tài khoản ngân hàng của các cá nhân ngày càng phổ biến; trong lĩnh vực kinh doanh chứng khoán, các chủ thể đầu tư cần mở tài khoản chứng khoán để thuận lợi cho việc thực hiện giao dịch. Đối tượng giao dịch với người thứ ba ngay tình là các giao dịch liên quan đến tài khoản ngân hàng, tài khoản chứng khoán và động sản khác mà theo quy định của pháp luật không phải đăng ký quyền sở hữu, quyền sử dụng. Theo đó, Điều luật quy định hai nguyên tắc về giao dịch với người thứ ba ngay tình là:
- Trong giao dịch với người thứ ba ngay tình thì vợ, chồng là người đứng tên tài khoản ngân hàng, tài khoản chứng khoán được coi là người có quyền xác lập , thực hiện giao dịch liên quan đến tài sản đó. 
- Trong giao dịch với người thứ ba ngay tình thì vợ, chồng đang chiếm hữu động sản mà theo quy định của pháp luật không phải đăng ký quyền sở hữu được coi là người là có quyền xác lập, thực hiện giao dịch liên quan đến tài sản đó trong trường hợp Bộ luật Dân sự có quy định về việc bảo vệ người thứ ba ngay tình. 
Quy định này không chỉ bảo vệ lợi ích chính đáng của người thứ ba mà còn mang lại lợi ích cho vợ chồng: do người thứ ba không cần thiết phải tìm hiểu về tình trạng hôn nhân cũng như chế độ tài sản của người ký kết giao dịch với mình. Vợ, chồng có thể thực hiện giao dich một cách dễ dàng mà không cần phải đưa ra các tài liệu chứng minh về quyền đối với tài sản được sử dụng. Tương tự đối với tài sản là động sản mà pháp luật không quy định phải đăng ký quyền sở hữu thì người trang trực tiếp chiếm hữu động sản đó có quyền xác lập, thực hiện giao dịch liên quan đến tài sản đó. Quy định này giúp một bên vợ, chồng có thể chủ động thực hiện các giao dịch mà không phải chứng minh về quyền sở hữu hoặc về sự đồng ý của vợ, chồng mình. 

Bên cạnh đó, tại Nghị định số 126/2014/NĐ-CP cũng quy định về trường hợp người thứu ba bị coi là không ngay tình khi xác lập thực hiện giao dịch với vợ chồng như sau: 
“Người thứ ba không ngay tình khi xác lập, thực hiện giao dịch với vợ, chồng liên quan đến tài khoản ngân hàng, tài khoản chứng khoán, động sản khác mà theo quy định của pháp luật không phải đăng ký quyền sở hữu.
Người thứ ba xác lập, thực hiện giao dịch với vợ, chồng liên quan đến tài khoản ngân hàng, tài khoản chứng khoán, động sản khác mà theo quy định của pháp luật không phải đăng ký quyền sở hữu thì bị coi là không ngay tình trong những trường hợp sau đây:
1. Đã được vợ, chồng cung cấp thông tin theo quy định tại Điều 16 của Nghị định này mà vẫn xác lập, thực hiện giao dịch trái với những thông tin đó;
2. Vợ chồng đã công khai thỏa thuận theo quy định của pháp luật có liên quan về việc chiếm hữu, sử dụng, định đoạt tài sản và người thứ ba biết hoặc phải biết nhưng vẫn xác lập, thực hiện giao dịch trái với thỏa thuận của vợ chồng”.
Dù vợ chồng có lựa chọn áp dụng chế độ tài sản nào thì quyền, lợi ích hợp pháp của vợ, chồng, gia đình và của người khác vẫn phải được tôn trọng và bảo vệ. Vợ, chồng có quyền tự do thỏa thuận, lựa chọn chế độ tài sản cũng như tự do định đoạt tài sản nhưng không được xâm phạm đến quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân, tập thể khác. 

Luật Hoàng Anh