Người chấp bút có phải là tác giả hay đồng tác giả không?

Người viết sách tự truyện, hồi ký về cuộc đời của người khác thường được gọi là "người chấp bút" thế nhưng quy định pháp luật lại không có khái niệm này, mà chỉ có quy định "tác giả""chủ sở hữu quyền tác giả". Vì vậy, đã có những cách hiểu khác nhau, thậm chí gây tranh cãi xung quanh vấn đề này. Trong khoảng 10 năm trở lại đây, nghề chấp bút đã không còn là một công việc xa lạ tại Việt Nam. Rất nhiều cuốn sách theo dạng tự truyện, hồi ký của những người nổi tiếng, chính khách, hay những người bình thường có câu chuyện truyền cảm hứng, liên tục được giới thiệu ra thị trường với sự tham gia chấp bút của nhiều người. Có điều, công việc này dường như đang bị thả nổi, chưa được bảo vệ bằng luật một cách chặt chẽ; đến khi có tranh chấp, người chấp bút lại không biết kêu ai.

1. Khái niệm người chấp bút

Hệ thống pháp luật nước ta chưa có quy định về khái niệm người chấp bút, tuy nhiên người chấp bút, trong tiếng Anh được gọi là “ghostwriter” và được định nghĩa là “a person who writes a book, etc. for another person, under whose name it is then published”; có nghĩa là “người viết một cuốn sách cho một người khác và sẽ xuất bản theo tên của người đã thuê họ viết ra cuốn sách đó”.

2. Người chấp bút không phải là tác giả hay đồng tác giả

Khoản 3 Điều 6 Nghị định 22/ 2018/NĐ-CP ngày 23 tháng 02 năm 2018 quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật sở hữu trí tuệ năm 2005 và Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật sở hữu trí tuệ năm 2019 về quyền tác giả, quyền liên quan có quy định:

“Điều 6. Tác giả, đồng tác giả

3. Người hỗ trợ, góp ý kiến hoặc cung cấp tư liệu cho người khác sáng tạo ra tác phẩm không được công nhận là tác giả hoặc đồng tác giả.”

Nếu người chấp bút thực hiện công việc hỗ trợ cho tác giả sáng tạo trong việc tạo ra tác phẩm sẽ không được xem là tác giả hay đồng tác giả. Một cách rõ ràng, người chấp bút chỉ là người thực hiện ý tưởng của tác giả sáng tạo ra tác phẩm bởi một hình thức vật chất nhất định. Do đó, người chấp bút không phải là người sáng tạo ra tác phẩm nên không được xem là tác giả.

Tại Hoa Kỳ, khi bàn về vấn đề bản quyền của người chấp bút, người chấp bút sẽ không có quyền đối với tác phẩm sau khi đã nhận đầy đủ khoản tiền thanh toán từ tác giả cho công việc hỗ trợ đó. Quyền sở hữu đối với bản quyền tác phẩm sẽ thuộc về bên đặt hàng, và người chấp bút sẽ không có quyền tác giả hoặc quyền sở hữu quyền tác giả đối với tác phẩm. Tuy nhiên, các tranh chấp về bản quyền sẽ xảy ra khi hợp đồng hoặc thỏa thuận giữa các bên không có điều khoản quy định rõ ràng về vai trò của người chấp bút trong mối quan hệ với tác giả.

Ví dụ về tranh chấp

Vụ việc tranh chấp bản quyền cuốn sách của nhà ngoại cảm Hoàng Thị Thiêm, giữa hai đơn vị là Thái Hà Books và First News - Trí Việt.

Cuối 2020, khi Thái Hà Books cho ra mắt cuốn sách nói trên thì phía First News - Trí Việt lên tiếng tố cáo Thái Hà Books và bà Hoàng Thị Thiêm vi phạm bản quyền.

Ông Nguyễn Văn Phước, Giám đốc First News - Trí Việt viết trên trang cá nhân: Cuốn sách Trò chuyện với cõi vô hình do First News lên ý tưởng thực hiện từ 2013-2017, đã đặt tên sách, biên tập, thiết kế. Nay Thái Hà Books xuất bản vi phạm bản quyền, loại bỏ tên First News và người chấp bút: Nhà văn Nguyễn Thị Việt Hà. Sau đó, khi First News chuẩn bị tái bản thì bà Thiêm gửi thư cho First News phản ánh nhà văn Nguyễn Thị Việt Hà không phải là người chấp bút, mà cuốn này do bà tự viết và đề nghị First News bỏ tên người chấp bút ra. Phía First News đã từ chối yêu cầu của nhân vật, đồng nghĩa với việc không cho tái bản cuốn sách. Tháng 5.2019, bà Hoàng Thị Thiêm đơn phương chấm dứt hợp đồng với First News.

Nhân vật Hoàng Thị Thiêm cũng đã liên hệ với Cục Bản quyền tác giả để được cấp Giấy chứng nhận đăng ký quyền tác giả, cho rằng tự truyện do mình tự viết, loại bỏ công sức của First News và người chấp bút ra rồi chuyển cho Thái Hà Books xuất bản, phát hành. Trước đó, First News đã gửi Công văn lên Cục Xuất bản, In và Phát hành; Cục Bản quyền tác giả và các NXB, trong đó có NXB Hội Nhà văn khẳng định bản quyền cuốn sách thuộc về 3 bên: 1. Nhân vật Hoàng Thị Thiêm; 2. First News - Trí Việt: Đơn vị lên ý tưởng thực hiện, tiếp xúc thuyết phục nhân vật xuất bản sách, cử người chấp bút, đặt tên sách, biên tập câu từ, ý và thiết kế hoàn chỉnh; 3. Người chấp bút: Nhà văn Nguyễn Thị Việt Hà, nhưng không hiểu sao cuốn sách vẫn được Thái Hà Books xuất bản mà không hề ghi First News, không có tên của người chấp bút, ông Phước bức xúc.

Theo First News thì cuốn sách mà Thái Hà Books vừa ấn bản có tựa đề và nội dung giống tới 90% so với cuốn tự truyện “Trò chuyện với cõi vô hình” mà đơn vị này đã thực hiện hồi tháng 5.2017. Ông Phước cho biết, “năm 2012, tôi bay từ TP.HCM đến Hòa Bình nhiều lần để gặp và trao đổi, thuyết phục nhà ngoại cảm Hoàng Thị Thiêm làm một cuốn sách. Bà Thiêm đưa cho tôi khoảng 80 trang photo các bài báo và một ít bản chép tay. Tôi nhận thấy khả năng hạn chế về cách hành văn cùng số tài liệu khá ít ỏi, không thể từ đây làm nên một cuốn sách. Trở về, tôi đã làm việc với nhà văn Nguyễn Thị Việt Hà đề nghị chấp bút cho bà Hoàng Thị Thiêm và được nhà văn đồng ý. Ngày 5.7.2016, First News - Trí Việt ký hợp đồng Hợp tác tổ chức bản thảo” Sống giữa hai thế giới - Trò chuyện với cõi vô hình” với nhà văn Nguyễn Thị Việt Hà trong vai trò là đồng tác giả và đồng sở hữu với bà Hoàng Thị Thiêm.

Trước những tranh chấp, Thái Hà Books đã tạm dừng xuất bản cuốn sách. Tuy nhiên, dù tạm dừng xuất bản để làm rõ “trắng đen” nhưng với các căn cứ pháp lý đã nêu trên, Thái Hà Books khẳng định việc xuất bản cuốn sách Trò chuyện với cõi vô hình hoàn toàn không vi phạm pháp luật...

Mặc dù Luật Sở hữu trí tuệ đã mang đến khái niệm “đồng tác giả” cũng như những quy định liên quan, tuy nhiên có thể thấy những quy định này vẫn còn chung chung và đi sau thực tế. Trong Luật Sở hữu trí tuệ có 3 chủ thể được bảo hộ quyền là tác phẩm, tác giả và chủ sở hữu. Còn người chấp bút không là đối tượng được bảo hộ quyền. Mặt khác, quy định về đồng tác giả lại được đề cập chung chung. Nếu luật hóa công việc này, các bên tham gia có căn cứ bảo vệ quyền lợi trách nhiệm và nghĩa vụ của mình.

Xem thêm: Tổng hợp các bài viết của Luật sở hữu trí tuệ.

Luật Hoàng Anh

CAM KẾT DỊCH VỤ
  • Đồng hành cùng Thân chủ.
  • Phương án tốt, giải pháp hay.
  • Bảo mật - Uy tín - Tin cậy - Chi phí thấp - Hiệu quả cao.
  • Dịch vụ pháp lý tốt số 2 tại Việt Nam.
  • Cam kết HOÀN TIỀN nếu thực hiện dịch vụ không thành công.

Cảm ơn quý vị và các bạn đã tin tưởng Luật Hoàng Anh, nếu có thắc mắc muốn giải đáp hãy liên hệ ngay cho chúng tôi.

Tổng đài tư vấn pháp luật

Gửi câu hỏi Đặt lịch hẹn

CÔNG TY LUẬT HOÀNG ANH

Dịch vụ Luật Sư uy tín hàng đầu tại Hà Nội.

Số 2/84 - Trần Quang Diệu - Phường Ô Chợ Dừa - Quận Đống Đa - TP Hà Nội

Email: luatsu@luathoanganh.vn

Tin liên quan

Phạm vi điều chỉnh, đối tượng áp dụng được quy định như thế nào trong Luật sở hữu trí tuệ?

Tư vấn Sở hữu trí tuệ 09/07/2021

bài viết trình bày quy định của pháp luật về phạm vi điều chỉnh, đối tương áp dụng của Luật sở hữu trí tuệ

Sử dụng tác phẩm đã công bố có phải xin phép, trả tiền nhuận bút, thù lao cho tác giả không?

Tư vấn Sở hữu trí tuệ 09/07/2021

bài viết trình bày quy định của pháp luật về sử dụng tác phẩm đã công bố

Pháp luật quy định những hành vi nào xâm phạm đến quyền liên quan?

Tư vấn Sở hữu trí tuệ 09/07/2021

Bài viết trình bày quy định của pháp luật về những hành vi xâm phạm đến quyền liên quan

Đối tượng của hợp đồng chuyển nhượng quyền tác giả, quyền liên quan đến quyền tác giả được pháp luật quy định như thế nào?

Tư vấn Sở hữu trí tuệ 09/07/2021

bài viết trình bày về đối tượng của hợp đồng chuyển nhượng quyền tác giả, quyền liên quan đến quyền tác giả

Khái niệm và đặc điểm của hợp đồng sử dụng quyền tác giả, quyền liên quan được quy định như thế nào?

Tư vấn Sở hữu trí tuệ 09/07/2021

bài viết trình bày về khái niệm, đặc điểm của hợp đồng sử dụng quyền tác giả, quyền liên quan

Phí, lệ phí đăng ký quyền tác giả, quyền liên quan là bao nhiêu?

Tư vấn Sở hữu trí tuệ 09/07/2021

Bài viết trình bày về phí, lệ phí đăng ký quyền tác giả, quyền liên quan

Thủ tục đăng ký quyền tác giả, quyền liên quan được pháp luật quy định như thế nào?

Tư vấn Sở hữu trí tuệ 09/07/2021

Bài viết trình bày về thủ tục đăng ký quyền tác giả, quyền liên quan

Điều kiện bảo hộ đối với tên thương mại được pháp luật quy định như thế nào?

Tư vấn Sở hữu trí tuệ 10/07/2021

Bài viết trình bày về khái niệm về tên thương mại và điều kiện bảo hộ