Nghĩa vụ của bên mượn tài sản?

1.Căn cứ pháp lý

Bên mượn tài sản là bên có như cầu sử dụng tài sản thuộc sở hữu của chủ thể khác. Thông qua hợp đồng mượn tài sản mà bên mượn được sử dụng tài sản trong một thời hạn nhất định. Để bảo vệ lợi ích cho bên có tài sản, pháp luật đã quy định về nghĩa vụ của bên mượn như sau:

“Điều 496. Nghĩa vụ của bên mượn tài sản
1. Giữ gìn, bảo quản tài sản mượn, không được tự ý thay đổi tình trạng của tài sản; nếu tài sản bị hư hỏng thông thường thì phải sửa chữa.
2. Không được cho người khác mượn lại, nếu không có sự đồng ý của bên cho mượn.
3. Trả lại tài sản mượn đúng thời hạn; nếu không có thỏa thuận về thời hạn trả lại tài sản thì bên mượn phải trả lại tài sản ngay sau khi mục đích mượn đã đạt được.
4. Bồi thường thiệt hại, nếu làm mất, hư hỏng tài sản mượn.
5. Bên mượn tài sản phải chịu rủi ro đối với tài sản mượn trong thời gian chậm trả"

2.Nội dung

2.1.Nghĩa vụ

Hợp đồng mượn tài sản là hợp đồng được xác lập nhằm phục vụ cho lợi ích của bên mượn tài sản. Cho mượn là hành động mang tính chất tương trợ, giúp đỡ lẫn nhau. Người có tài sản thuộc quyền sở hữu của mình, chuyển giao cho người khác chiếm hữu, sử dụng trong thời hạn nhất định. Người cho mượn không tính toán về lợi ích kinh tế với người mượn. Tức, họ không yêu cầu bên mượn phải trả chi phí cho việc sử dụng tài sản như hợp đồng cho thuê. Do đó, pháp luật ghi nhận nghĩa vụ của bên mượn chính là để bảo vệ lợi ích của bên cho mượn. Cụ thể, bên mượn phải thực hiện các nghĩa vụ sau đây:
-Một là, nghĩa vụ giữ gìn, bảo quản tài sản mượn. Nghĩa vụ giữ gìn, bảo quản tài sản được thể hiện ở việc sử dụng tài sản đúng mục đích, công dụng của tài sản; đảm bảo nguyên vẹn tình trạng, chất lượng tài sản như khi mượn. Việc sử dụng tài sản không đúng mục đích, công dung của tài sản làm ảnh hưởng đến chất lượng của tài sản, khiến cho tài sản bị hư hỏng, mất mát. Bên mượn phải ý thức được tài sản mượn cũng như tài sản của mình. Việc khai thác, sử dụng tài sản mà làm ảnh hưởng đến chất lượng, giá trị của tài sản thì không được thực hiện.
-Hai là, nghĩa vụ không được tự ý thay đổi tình trạng của tài sản. Tình trạng của tài sản được xác định dựa trên trạng thái bên ngoài và chất lượng bên trong. Trong thời hạn mượn tài sản, bên mượn không được tự ý thay đổi tình trạng của tài sản nếu bên cho mượn không đồng ý. Quy định này, phù hợp với quy định trên về việc bảo quản, giữ gìn tài sản. Nếu được bên cho mượn đồng ý, thì bên mượn có thể thay đổi tình trạng của tài sản, nhưng phải đảm bảo việc thay đổi không làm ảnh hưởng đến tính chất, chủng loại của tài sản.
-Ba là, nghĩa vụ sửa chữa tài sản bị hư hỏng thông thường. Những hư hỏng thông thường là những hư hỏng phổ biến có thể xảy ra trong quá trình khai thác, sử dụng tài sản. Vì vậy, khi khai thác, sử dụng tài sản mượn mà xảy ra những lỗi này thì bên mượn có nghĩa vụ phải sửa chữa, khôi phục lại tình trạng ban đầu. Pháp luật quy định nghĩa vụ này nhằm buộc bên mượn phải nghiêm túc thực hiện việc bảo quản, giữ gìn tài sản.
-Bốn là, nghĩa vụ không được cho người khác mượn lại. Bên mượn tài sản chỉ được chuyển giao quyền chiếm hữu, sử dụng tài sản, họ là chủ thể trực tiếp khai thác, sử dụng tài sản. Mà việc cho mượn lại tài sản là quyền định đoạt tài sản mà chỉ có chủ sở hữu mới được thực hiện. Do đó, bên mượn không được cho người khác mượn nếu không có sự đồng ý của bên cho mượn tài sản. Quy định này nhằm hạn chế việc chuyển giao quyền sử dụng cho bất kỳ người thứ ba nào khác nằm ngoài ý chí của bên cho mượn tài sản. Như vậy, bên cho mượn tài sản có thể gián tiếp quản lý, giám sát việc sử dụng tài sản của mình. 
-Năm là, nghĩa vụ trả lại tài sản đúng hạn. Thời hạn trả lại tài sản được các bên thỏa thuận khi giao kết hợp đồng. Theo đó, bên mượn có nghĩa vụ trả lại tài sản đúng thời hạn theo thỏa thuận của các bên. Trường hợp các bên không có thỏa thuận, thì thời hạn trả tài sản được xác định là khi mục đích sử dụng tài sản đã hoàn thành, bên mượn phải trả lại tài sản cho bên có tài sản cho mượn. 

2.2.Trách nhiệm

Trách nhiệm của bên mượn phát sinh khi họ không thực hiện đúng nghĩa vụ theo quy định hoặc theo thỏa thuận. Bên mượn phải chịu trách nhiệm trong các trường hợp sau:
-Một là, chịu rủi ro đối với tài sản mượn trong thời hạn chậm trả. Về nguyên tắc, chỉ có chủ sở hữu mới phải chịu rủi ro về tài sản. Tuy nhiên, khi bên mượn không trả tài sản đúng hạn thì phải chịu rủi ro đối với tài sản trong thời hạn chậm trả này. Khi mượn tài sản các bên đã thỏa thuận về thời hạn trả lại tài sản, nếu không thỏa thuận thì theo quy định của pháp luật thời hạn trả tài sản là ngay sau khi bên mượn đạt được mục đích sử dụng tài sản. Tuy nhiên, bên mượn đã vi phạm nghĩa vụ, không trả lại tài sản đã mượn, đây là lỗi của bên mượn, do đó, họ phải chịu mọi rủi ro xảy ra đối với tài sản trong thời hạn này. Theo đó, trong thời hạn chậm trả nếu tài sản bị mất, hư hỏng thì bên mượn phải bồi thường thiệt hại cho bên có tài sản.
-Hai là, bồi thường thiệt hại nếu tài sản bị mất, hoặc hư hỏng. Trách nhiệm bồi thường thiệt hại khi tài sản bị mất, hư hỏng phát sinh trong thời hạn mượn tài sản. Vì trong thời hạn mượn tài sản, bên mượn là chủ thể trực tiếp chiếm giữ, sử dụng tài sản, họ có nghĩa vụ bảo quản, giữ gìn tài sản như tài sản của mình. Quy định này nhằm ràng buộc trách nhiệm của bên mượn khi không thực hiện, hoặc thực hiện không đúng, không đủ nghĩa vụ theo quy định của pháp luật dẫn đến tài sản bị mất, hư hỏng. 
Quy định của pháp luật về nghĩa vụ của bên mượn tài sản là định hướng pháp lý cho các chủ thể trong quá trình thỏa thuận hợp đồng, cũng như là cơ sở pháp lý để giải quyết tranh chấp giữa các bên. Thông thường, hợp đồng mượn tài sản xảy ra giữa những người thân quen trong gia đình, bạn bè, hàng xóm, nên các bên không có thỏa thuận về quyền và nghĩa vụ. Trong trường hợp đó, quy định này chính là căn cứ pháp lý để bảo vệ lợi ích của bên cho mượn tài sản khi bên mượn có hành vi vi phạm mà không cần thiết phải có thỏa thuận. Tức kể cả các bên có thỏa thuận hay không, thì bên mượn vẫn phải thực hiện đầy đủ nghĩa vụ trên và chịu trách nhiệm khi có hành vi vi phạm.

 Xem thêm: Tổng hợp các bài viết hỏi đáp Luật Dân sự

Luật Hoàng Anh