Phạm vi pháp luật được dẫn chiếu đến là gì?

Trong Tư pháp quốc tế có hai loại quy phạm là quy phạm thực chất và quy phạm xung đột. Quy phạm thực chất là quy phạm trực tiếp điều chỉnh quan hệ, quy định cụ thể quyền, nghĩa vụ các bên trong quan hệ. Quy phạm xung đột là quy phạm không trực tiếp điều chỉnh quan hệ mà xác định luật nào được áp dụng để điều chỉnh quan hệ đó. Thông qua quy phạm xung đột pháp luật của quốc gia được áp dụng gọi là pháp luật được dẫn chiếu đến. Điều 668 Bộ luật Dân sự năm 2015 quy định về phạm vi pháp luật được dẫn chiếu đến như sau:

Điều 668. Phạm vi pháp luật được dẫn chiếu đến
1. Pháp luật được dẫn chiếu đến bao gồm quy định về xác định pháp luật áp dụng và quy định về quyền, nghĩa vụ của các bên tham gia quan hệ dân sự, trừ trường hợp quy định tại khoản 4 Điều này.
2. Trường hợp dẫn chiếu đến pháp luật Việt Nam thì quy định của pháp luật Việt Nam về quyền, nghĩa vụ của các bên tham gia quan hệ dân sự được áp dụng.
3. Trường hợp dẫn chiếu đến pháp luật của nước thứ ba thì quy định của pháp luật nước thứ ba về quyền, nghĩa vụ của các bên tham gia quan hệ dân sự được áp dụng.
4. Trường hợp quy định tại khoản 2 Điều 664 của Bộ luật này thì pháp luật mà các bên lựa chọn là quy định về quyền, nghĩa vụ của các bên tham gia quan hệ dân sự, không bao gồm quy định về xác định pháp luật áp dụng”.

Xung đột pháp luật là hiện tượng hai hay nhiều hệ thống pháp luật của các nước khác nhau cùng có thể được áp dụng đê điều chỉnh một quan hệ dân sự có yếu tố nước ngoài. Xung đột dẫn chiếu đến việc áp dụng pháp luật một quốc gia nhất định. Từ quy định trên có thể thấy phạm vi pháp luật được dẫn chiếu đến bao gồm các nội dung sau:

1.Nội dung pháp luật được dẫn chiếu đến

Theo khoản một điều này thì pháp luật được dẫn chiếu đến bao gồm cả quy định về xác định pháp luật áp dụng và quy định về quyền, nghĩa vụ của các bên tham gia quan hệ dân sự. Nội dung này do quy phạm xung đột thông thường (là quy phạm trong pháp luật quốc gia Việt Nam) dẫn chiếu đến. Theo đó, khi pháp luật Việt Nam dẫn chiếu đến toàn bộ hệ thống pháp luật có liên quan của quốc gia đó, bao gồm quy định xác định pháp luật áp dụng là phần luật xung đột, và quy định về quyền, nghĩa vụ của các bên trong quan hệ dân sự có yếu tố nước ngoài là phần luật thực định. Tuy nhiên, trong trường hợp pháp luật nước ngoài được áp dụng dựa trên quyền thỏa thuận lựa chọn của các bên thì pháp luật được dẫn chiếu đến chỉ có phần luật thực chất, tức phần quy định về quyền, nghĩa vụ các bên. Vì khi có thỏa thuận lựa chọn luật áp dụng, các bên mong muốn được giải quyết theo quy định trực tiếp của quốc gia đó,  nếu áp dụng đối với cả phần luật xung đột sẽ dẫn đến tình trạng như dẫn chiếu ngược, dẫn chiếu đến pháp luật một nước thứ ba, khiến quá trình điều chỉnh quan hệ phức tạp và không theo mong muốn ban đầu của các bên trong quan hệ.

2.Dẫn chiếu ngược về pháp luật Việt Nam

Quy định về quy phạm xung đột của các nước dù có điểm tương đồng, tuy nhiên không thể tránh khỏi có sự nhau, chính sự khác nhau trong cách thức lựa chọn hệ thuộc luật áp dụng mà dẫn đến hiện tượng dẫn chiếu ngược. Dẫn chiếu ngược là hiện tượng pháp luật nước được dẫn chiếu, dẫn chiếu trở lại pháp luật nước dẫn chiếu[1]. Nói dễ hiểu hơn là khi pháp luật Việt Nam dẫn chiếu đến việc áp dụng pháp luật một quốc gia nào đó, thì trong quy phạm xung đột của quốc gia đó lại dẫn chiếu ngược đến việc áp dụng pháp luật Việt Nam. Ví dụ: A là người Hàn Quốc,  B là người Việt Nam kết hôn với nhau tại Việt Nam, theo khoản 1 Điều 126 Luật hôn nhân và gia đình năm 2014  quy định: “trong việc kết hôn giữa công dân Việt Nam với người nước ngoài, mỗi bên phải tuân theo pháp luật của nước mình về điều kiện kết hôn”. Như vậy, theo quy định pháp luật Việt Nam thì A phải tuân pháp luật của Hàn Quốc về điều kiện kết hôn. Tuy nhiên, giả sử pháp luật Hàn Quốc lại dẫn chiếu đến việc điều kiện kết hôn với người ngoài phải tuân theo pháp luật tại quốc gia tiến hành kết hôn. Như vậy trong trường hợp này pháp luật Việt Nam dẫn chiếu đến pháp luật Hàn Quốc, pháp luật Hàn Quốc lại dẫn chiếu ngược về áp dụng pháp luật Việt Nam.
Trong trường hợp dẫn chiếu ngược thì chỉ dẫn chiếu đến pháp luật thực định của quốc gia được dẫn chiếu ngược. Vì vậy, việc dẫn chiếu ngược về pháp luật Việt Nam thì áp dụng quy định về quyền, nghĩa vụ của pháp luật Việt Nam đối với các bên trong quan hệ. Nếu tiếp tục dẫn chiếu đến quy phạm xung đột thì sẽ không thể giải quyết vụ việc được, vì pháp luật các nước sẽ dẫn chiếu qua lại lẫn nhau.

3.Dẫn chiếu đến nước thứ ba

Dẫn chiếu đến nước thứ ba là việc pháp luật của nước được dẫn chiếu tiếp tục dẫn chiếu đến pháp luật của nước thứ ba. Ví dụ: pháp luật Việt Nam dẫn chiếu đến áp dụng pháp luật của Mỹ, pháp luật của Mỹ lại dẫn chiếu đến việc áp dụng pháp luật của Pháp. Căn cứ phát sinh trường hợp này cũng giống với dẫn chiếu ngược. Theo như quy định tại khoản 1 điều này thì pháp luật dẫn chiếu đến bao gồm cả pháp luật xung đột và pháp luật thực định của quốc gia đó. Nếu dẫn chiếu đến áp dụng pháp luật thực định thì quan hệ dân sự sẽ được điều chỉnh theo quy định về quyền, nghĩa vụ của quốc gia có luật được dẫn chiếu đến. Nếu dẫn chiếu đến áp dụng pháp luật xung đột thì không tránh khỏi trường hợp pháp luật quốc gia đó dẫn chiếu áp dụng quy định của một quốc gia thứ ba, vì quy định pháp luật của các nước là không giống nhau.
Trong trường hợp này nhằm tránh việc dẫn chiếu đến pháp luật của quá nhiều quốc gia khác (trong trường hợp pháp luật xung đột của nước thứ ba dẫn chiếu áp dụng pháp luật của nước thứ tư, thứ năm,…) thì pháp luật Việt Nam quy định, khi dẫn chiếu đến pháp luật nước thứ ba thì chỉ áp dụng quy định quy định luật thực chất của quốc gia này. 

4.Dẫn chiếu trong trường hợp các bên thỏa thuận chọn luật áp dụng

Như đã trình bày ở trên, trong trường hợp pháp luật được dẫn chiếu do thỏa thuận của các bên thì chỉ luật thực định của nước đó được áp dụng. Quy định về thỏa thuận lựa chọn áp dụng luật của các bên nhằm tạo điều kiện để các bên được chọn pháp luật của quốc gia mà họ tin là có lợi cho mình. Do lựa chọn pháp luật áp dụng là mong muốn, nguyện vọng của các chủ thể, vậy nên nếu tiếp tục dẫn chiếu đến pháp luật của nước thứ ba hay dẫn chiếu ngược sẽ không phù hợp với ý chí ban đầu của các bên, làm mất tính tự do thỏa thuận. Nên pháp luật cho phép pháp luật của quốc gia mà các bên thỏa thuận lựa chọn, chỉ áp dụng phần quy định trực tiếp về quyền, nghĩa vụ của họ.

 Xem thêm: Tổng hợp các bài viết hỏi đáp Luật Dân sự

Luật Hoàng Anh

Tổng đài tư vấn pháp luật

0908 308 123
Gửi câu hỏi Đặt lịch hẹn

CÔNG TY LUẬT HOÀNG ANH

Số 2/84 - Trần Quang Diệu - Phường Ô Chợ Dừa - Quận Đống Đa - TP Hà Nội

0908 308 123

luatsu@luathoanganh.vn

Tin liên quan

Xác định pháp luật áp dụng đối với quan hệ dân sự có yếu tố nước ngoài?

Hỏi đáp luật Dân Sự 16/06/2021

Tùy vào từng trường hợp mà điều ước quốc tế hay luật quốc gia sẽ được áp dụng để giải quyết quân hệ pháp luật dân sự có yếu tố nước ngoài

Trường hợp áp dụng tập quán quốc tế trong quan hệ dân sự có yếu tố nước ngoài?

Hỏi đáp luật Dân Sự 16/06/2021

Tập quán quốc tế là những quy tắc xử sự chung, hình thành trong thực tiễn quan hệ quốc tế từ lâu đời và được thừa nhận rộng rãi

Trường hợp áp dụng điều ước quốc tế đối với quan hệ dân sự có yếu tố nước ngoài?

Hỏi đáp luật Dân Sự 16/06/2021

Điều ước quốc tế là văn bản mang tính pháp lý ràng buộc các nước thành viên, theo đó điều ước quốc tế được ký kết giữa hai hai nhiều quốc gia khác nhau

Pháp luật nước ngoài không áp dụng trong trường hợp nào?

Hỏi đáp luật Dân Sự 17/06/2021

Trong một số trường hợp pháp luật nước ngoài không được áp dụng để điều chỉnh quan hệ dân sự có yếu tố nước ngoài