Tặng cho tài sản có điều kiện?

1.Căn cứ pháp lý

Tặng cho tài sản có thể được thực hiện dựa theo ý chí tự nguyện của chủ thể, tuy nhiên, cũng có trường hợp bên tặng cho tài sản đưa ra điều kiện nhất định trước hoặc sau khi chuyển giao tài sản cho bên được tặng cho, trường hợp này gọi là tặng cho tài sản có điều kiện. Điều 462 Bộ luật Dân sự năm 2015 quy định về tặng cho tài sản có điều kiện như sau:

“Điều 462. Tặng cho tài sản có điều kiện
1. Bên tặng cho có thể yêu cầu bên được tặng cho thực hiện một hoặc nhiều nghĩa vụ trước hoặc sau khi tặng cho. Điều kiện tặng cho không được vi phạm điều cấm của luật, không trái đạo đức xã hội.
2. Trường hợp phải thực hiện nghĩa vụ trước khi tặng cho, nếu bên được tặng cho đã hoàn thành nghĩa vụ mà bên tặng cho không giao tài sản thì bên tặng cho phải thanh toán nghĩa vụ mà bên được tặng cho đã thực hiện.
3. Trường hợp phải thực hiện nghĩa vụ sau khi tặng cho mà bên được tặng cho không thực hiện thì bên tặng cho có quyền đòi lại tài sản và yêu cầu bồi thường thiệt hại”.

2.Nội dung

Hợp đồng tặng cho được hiểu là sự thỏa thuận giữa các bên, theo đó bên tặng cho giao tài sản của mình và chuyển quyền sở hữu cho bên được tặng cho mà không yêu cầu đền bù, bên được tặng cho đồng ý nhận. Theo đó, mặc dù hợp đồng không có đền bù nhưng khi tặng cho bên tặng cho có thể kèm theo điều kiện nhất định. Nếu bên tặng cho có kèm theo điều kiện, thì gọi là hợp đồng tặng cho có điều kiện, còn nếu không thì gọi là hợp đồng tặng cho thông thường (hay còn gọi là hợp đồng tặng cho không điều kiện). 
Điều kiện tặng cho được hiểu là một hoặc nhiều nghĩa vụ mà bên được tặng cho phải thực hiện theo yêu cầu của bên tặng cho trước hoặc sau khi nhận tài sản tặng cho. Thông thường, điều kiện tặng cho được bên tặng cho đưa ra và được sự chấp thuận của bên được tặng cho. Các bên có thể tự do thỏa thuận về điều kiện tặng cho, nhưng phải đảm bảo điều kiện đó không vi phạm điều cấm của luật, và không trái với đạo đức xã hội.
Việc thực hiện điều kiện có thể diễn ra trước hoặc sau khi tặng cho tài sản, điều đó phụ thuộc vào ý chí, thỏa thuận của các bên. Tùy vào điều kiện được thực hiện trước hoặc sau khi tặng cho tài sản mà làm phát sinh những hậu quả pháp lý khác nhau:
-Một là, trường hợp phải thực hiện nghĩa vụ trước khi tặng cho. Nếu các bên thỏa thuận về việc bên được tặng cho phải hoàn thành nghĩa vụ trước khi tặng cho, thì chỉ khi bên được tặng cho hoàn thành nghĩa vụ, bên tặng cho mới phải chuyển giao tài sản. Trường hợp, bên được tặng cho đã hoàn thành nghĩa vụ nhưng bên tặng cho không chuyển giao tài sản như thỏa thuận thì bên tặng cho phải thanh toán nghĩa vụ mà bên được tặng cho đã thực hiện. Quy định này hoàn toàn phù hợp với thời điểm phát sinh hiệu lực của hợp đồng tặng cho. Theo đó, hợp đồng tặng cho chỉ có hiệu lực khi tài sản được chuyển giao cho bên được tặng cho. Trong trường hợp này, mặc dù bên được tặng cho đã hoàn thành nghĩa vụ nhưng tài sản vẫn chưa được chuyển giao, tức hợp đồng chưa phát sinh hiệu lực pháp luật. Nên theo nguyên tắc, bên tặng cho không bắt buộc phải chuyển giao tài sản, mà thay vào đó họ phải thanh toán nghĩa vụ mà bên được tặng cho đã thực hiện. Việc thanh toán được tính trên tất cả các khoản chi phí mà bên được tặng cho đã bỏ ra để thực hiện nghĩa vụ, và bao gồm cả công sức của họ. 
-Hai là, trường hợp nghĩa vụ được thực hiện sau khi tặng cho tài sản. Nếu các bên thỏa thuận về việc bên được tặng cho phải hoàn thành nghĩa vụ sau khi tặng cho, thì bên được tặng cho chỉ phải hoàn thành nghĩa vụ khi bên tặng cho chuyển giao tài sản. Trường hợp, bên tặng cho đã chuyển giao tài sản nhưng bên được tặng cho không hoàn thành nghĩa vụ như thỏa thuận thì bên tặng cho có quyền đòi lại tài sản và yêu cầu bồi thường thiệt hại. Nghĩa vụ mà bên được tặng cho phải thực hiện là điều kiện để họ được nhận tài sản, nhưng họ đã không đáp ứng điều kiện đó, thì việc phải hoàn trả lại tài sản là điều đương nhiên. Thậm chí nếu trong thời hạn cầm giữ tài sản mà họ làm mất mát, hư hỏng tài sản thì phải chịu trách nhiệm bồi thường thiệt hại cho bên tặng cho. Quy định này nhằm bảo vệ lợi ích cho bên tặng cho, trong trường hợp không được đáp ứng điều kiện đã đề xuất thì vẫn có quyền lấy lại tài sản. 

3.Vụ việc trên thực tế về việc tặng cho tài sản có điều kiện

Bản án số 154/2021/DS-PT ngày 24/04/2021 về v/v tranh chấp “Hợp đồng tặng cho quyền sử dụng đất"[1]

3.1.Nội dung vụ việc

Bà K nhận thừa kế của ông Võ Văn Thương thửa đất số 220, diện tích 2009,8m2. Trên thửa đất có căn nhà bà K đang ở. Năm 2018 bà K lập hợp đồng tặng cho anh Võ Văn E thửa đất trên để anh E ở chung với bà lo cúng giỗ ông bà và nuôi bà K cho đến khi qua đời nhưng không ghi nhận trong hợp đồng tặng cho quyền sử dụng đất. Sau khi nhận phần đất tặng cho, anh E cùng vợ sống chung với bà K được một thời gian. Đến tháng 4/2019, anh E cùng với vợ bỏ đi lên phần đất ruộng cất nhà ở riêng, không tiếp tục nuôi bà K. Bà K nhận thấy anh E không giữ đúng lời hứa khi nhận đất tặng thì phải nuôi bà K đến khi qua đời. Nên và K đã khởi kiện yêu cầu hủy hợp đồng tặng cho số 3071 lập ngày 06/08/2018 tại Văn phòng công chứng Đ, đồng thời yêu cầu anh Võ Văn E phải giao trả lại cho bà K toàn bộ diện tích thửa đất số 220 khi bán án có hiệu lực pháp luật.

3.2.Nhận định của Tòa án

Hợp đồng tặng cho quyền sử dụng đất số 3071 giữa bà Nguyễn Thị K và anh Võ Văn E được lập ngày 06/08/2018 tại Văn phòng công chứng Đ, mặc dù nội dung của hợp đồng không có ghi thỏa thuận về điều kiện về việc anh E phải nuôi bà K cho đến khi qua đời. Nhưng trong quá trình giải quyết vụ án tại phiên tòa, bà K và anh E đều thừa nhận việc bà K tặng cho anh E thửa đất số 220 với điều kiện anh E phải ở chung với bà K để lo cúng giỗ và phải nuôi bà K đến cuối đời. 

3.3.Tuyên xử

Chấp nhận yêu cầu khởi kiện của bà Nguyễn Thị K.
Hủy hợp đồng tặng cho quyền sử dụng đất số 3071 giữa bà Nguyễn Thị K và anh Võ Văn E, lập ngày 06/06/2018 tại văn phòng Công chứng Đ. Buộc anh Võ Văn E và chị Trần Thị Nhật H (vợ anh E) có nghĩa vụ phải giao lại cho bà Nguyễn Thị K thửa đất số 220, tờ bản đồ số 25, diện tích 2009,8m2, giấy chứng nhận quyền sử dụng đất số CH06284 ngày 03/03/2015, tại xã T, huyện G, tỉnh Tiền Giang khi án có hiệu lực pháp luật. 

 Xem thêm: Tổng hợp các bài viết hỏi đáp Luật Dân sự

Luật Hoàng Anh

[1] https://congbobanan.toaan.gov.vn/2ta698826t1cvn/chi-tiet-ban-an, truy cập ngày 24/08/2021.