Tội vi phạm quy định về an toàn lao động, vệ sinh lao động, về an toàn ở nơi đông người là gì?

1. Căn cứ pháp lý

Điều 295 Chương XXI Bộ luật Hình sự số 100/2015/QH13 ngày 27/11/2015 ngày 27/11/2015 và Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Bộ luật Hình sự số 12/2017/QH14 ngày 26/06/2017 (sau đây gọi tắt là Bộ luật hình sự) quy định tội vi phạm quy định về an toàn lao động, vệ sinh lao động, về an toàn ở nơi đông người như sau:

“Điều 295. Tội vi phạm quy định về an toàn lao động, vệ sinh lao động, về an toàn ở nơi đông người

1. Người nào vi phạm quy định về an toàn lao động, vệ sinh lao động, về an toàn ở nơi đông người gây thiệt hại cho người khác thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tiền từ 20.000.000 đồng đến 100.000.000 đồng, phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc phạt tù từ 01 năm đến 05 năm:

a) Làm chết người;

b) Gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của 01 người mà tỷ lệ tổn thương cơ thể 61% trở lên;

c) Gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của 02 người trở lên mà tổng tỷ lệ tổn thương cơ thể của những người này từ 61% đến 121%;

d) Gây thiệt hại về tài sản từ 100.000.000 đồng đến dưới 500.000.000 đồng.

2. Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù từ 03 năm đến 07 năm:

a) Làm chết 02 người;

b) Gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của 02 người trở lên mà tổng tỷ lệ tổn thương cơ thể của những người này từ 122% đến 200%;

c) Gây thiệt hại về tài sản từ 500.000.000 đồng đến dưới 1.500.000.000 đồng;

d) Là người có trách nhiệm về an toàn lao động, vệ sinh lao động, về an toàn ở nơi đông người.

3. Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù từ 06 năm đến 12 năm:

a) Làm chết 03 người trở lên;

b) Gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của 03 người trở lên mà tổng tỷ lệ tổn thương cơ thể của những người này 201% trở lên;

c) Gây thiệt hại về tài sản 1.500.000.000 đồng trở lên.

4. Vi phạm quy định về an toàn lao động, vệ sinh lao động, về an toàn ở nơi đông người trong trường hợp có khả năng thực tế dẫn đến hậu quả quy định tại một trong các điểm a, b và c khoản 3 Điều này nếu không được ngăn chặn kịp thời, thì bị phạt cải tạo không giam giữ đến 02 năm hoặc phạt tù từ 03 tháng đến 02 năm.

5. Người phạm tội còn có thể bị phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 50.000.000 đồng, cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 01 năm đến 05 năm.”

2. Dấu hiệu pháp lý của tội vi phạm quy định về an toàn lao động, vệ sinh lao động, về an toàn ở nơi đông người

2.1. Khách thể của tội phạm

Khách thể của tội phạm là an toàn lao động, vệ sinh lao động, an toàn ở nơi đông người.

Theo quy định của Luật An toàn vệ sinh lao động năm 2015,

An toàn lao động là giải pháp phòng, chống tác động của các yếu tố nguy hiểm nhằm bảo đảm không xảy ra thương tật, tử vong đối với con người trong quá trình lao động.

Vệ sinh lao động là giải pháp phòng, chống tác động của yếu tố có hại gây bệnh tật, làm suy giảm sức khỏe cho con người trong quá trình lao động.

2.2. Mặt khách quan của tội phạm

Mặt khách quan của tội phạm là hành vi vi phạm quy định về an toàn lao động, vệ sinh và an toàn nơi đông người.

Hành vi vi phạm quy định về an toàn lao động, vệ sinh lao động là hành vi của người sử dụng lao động, người lao động thực hiện không đúng hoặc không thực hiện những quy định đảm bảo an toàn vệ sinh lao động.

* Vi phạm các quy định về an toàn lao động

Vi phạm các quy định về an toàn lao động là hành vi vi phạm quy chuẩn, tiêu chuẩn, nội quy, quy trình, biện pháp về bảo đảm an toàn lao động như đồ bảo hộ không có hoặc không đạt tiêu chuẩn; không có biển cảnh báo, bảng chỉ dẫn bằng tiếng việt; sử dụng với máy, thiết bị, vật tư có yêu cầu nghiêm ngặt về đảm bảo vệ sinh an toàn lao động nhưng không kiểm định hoặc kết quả kiểm định không đạt yêu cầu hoặc không có nguồn gốc xuất xứ rõ ràng, đã hết hạn sử dụng, không bảo đảm chất lượng,...

* Vi phạm các quy định về vệ sinh lao động

Vi phạm các quy định về vệ sinh lao động là hành vi vi phạm nội quy, quy trình, biện pháp về chống tác động của yếu tố có hại, làm suy giảm sức khỏe, gây bệnh tật cho con người trong quá trình lao động như không đảm bảo các yếu tố về khí hậu (nhiệt độ, đôe ẩm, chất lượng không khí,..) của môi trường lao động; phòng chống cháy nổ, nhiễm độc, chống ồn chống rung trong quá trình lao động sản xuất.

* Vi phạm quy định về an toàn nơi đông người

Vi phạm quy định về an toàn nơi đông người là hành vi vi phạm nội quy, quy trình, biện pháp đảm bảo an toàn nơi đông người trong quá trình sản xuất, lao động.

Trước diễn biến phức tạp của dịch bệnh Covid-19 hiện nay, Hội đồng thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao đã ban hành Công văn cố 45/TANDTC-PC hướng dẫn xét xử tội phạm liên quan đến phòng, chống dịch bệnh Covid-19 như sau:

Người chưa bị xác định mắc bệnh Covid-19 nhưng sống trong khu vực đã có quyết định cách ly, quyết định phong tỏa thực hiện một trong các hành vi sau đây gây thiệt hại từ 100.000.000 đồng trở lên do phát sinh chi phí phòng, chống dịch bệnh thì bị xử lý về tội vi phạm quy định về an toàn ở nơi đông người theo quy định tại Điều 295 Bộ luật Hình sự:

a) Trốn khỏi khu vực bị cách ly, khu vực bị phong tỏa;

b) Không tuân thủ quy định cách ly;

c) Từ chối, trốn tránh việc áp dụng biện pháp cách ly, cưỡng chế cách ly;

d) Không khai báo y tế, khai báo không đầy đủ hoặc khai báo gian dối.

Chủ cơ sở kinh doanh, người quản lý cơ sở kinh doanh dịch vụ (như quán ba, vũ trường, karaoke, dịch vụ mát-xa, cơ sở thẩm mỹ...) thực hiện hoạt động kinh doanh khi đã có quyết định tạm đình chỉ hoạt động kinh doanh để phòng chống dịch bệnh Covid-19 của cơ quan, người có thẩm quyền, gây thiệt hại từ 100.000.000 đồng trở lên do phát sinh chi phí phòng, chống dịch bệnh thì bị xử lý về tội vi phạm quy định về an toàn ở nơi đông người theo quy định tại Điều 295 Bộ luật Hình sự.

Hậu quả là dấu hiệu bắt buộc trong cấu thành tội phạm. Người phạm tội chỉ bị truy cứu trách nhiệm hình sự trong trường hợp hâu quả nghiêm trọng xảy ra. Hậu quả đó là:

- Làm chết người;

- Gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của 01 người mà tỷ lệ tổn thương cơ thể 61% trở lên;

- Gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của 02 người trở lên mà tổng tỷ lệ tổn thương cơ thể của những người này từ 61% đến 121%;

- Gây thiệt hại về tài sản từ 100.000.000 đồng đến dưới 500.000.000 đồng.

Trường hợp hậu quả xảy ra chưa nghiêm trọng theo quy định pháp luật, người phạm tội không bị truy cứu trách nhiệm hình sự nhưng vẫn phải chịu xử lý vi phạm hành chính theo quy định tại Nghị định số 28/2020/NĐ-CP ngày 01/03/2020 của Chính phủ quy định xử phạt vi phạm hành chính lĩnh vực lao động, bảo hiểm xã hội, đưa người Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng.

2.3. Chủ thể của tội phạm

Chủ thể của tội phạm phải là người từ đủ 16 tuổi trở lên và có đầy đủ năng lực trách nhiệm hình sự.

Bộ luật Hình sự không quy định thế nào là năng lực trách nhiệm hình sự nhưng có quy định loại trừ trách nhiệm hình sự đối với người phạm tội trong tình trạng không có năng lực trách nhiệm hình sự tại Điều 21 Bộ luật Hình sự. Theo đó, người thực hiện hành vi nguy hiểm cho xã hội trong khi đang mắc bệnh tâm thần, một bệnh khác làm mất khả năng nhận thức hoặc khả năng điều khiển hành vi của mình, thì không phải chịu trách nhiệm hình sự. Như vậy, người có năng lực trách nhiệm hình sự phải là người thực hiện hành vi nguy hiểm cho xã hội trong khi có năng nhận thức và khả năng điều khiển hành vi của mình.

Độ tuổi chịu trách nhiệm hình sự quy định tại Điều 12 Bộ luật Hình sự. Người từ đủ 16 tuổi sẽ phải chịu trách nhiệm hình sự đối với mọi loại tội. Người từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi chỉ phải chịu trách nhiệm hình sự về tội phạm rất nghiêm trọng, tội phạm đặc biệt nghiêm trọng quy định tại một số điều 265, 266, 286, 287, 289, 290, 299, 303 và 304 thuộc Chương XXI Bộ luật hình sự. Như vậy chủ thể của tội vi phạm quy định về an toàn lao động, vệ sinh lao động, về an toàn ở nơi đông người phải là người từ đủ 16 tuổi trở lên.

2.4. Mặt chủ quan của tội phạm

Tội phạm được thực dưới hình thức lỗi vô ý, người phạm tội nhận thức được những vi phạm của mình về quy định an toàn lao động, vệ sinh lao động, an toàn ở những nơi đông người nhưng cho rằng hậu quả tác hại không xảy hoặc có thểngăn ngừa được hoặc do cẩu thả mà không nhận thức được hậu quả tác hại của hành vi mặc dù phải thấy trước hoặc buộc phải thấy trước.

3. Hình phạt đối với người phạm vi phạm quy định về an toàn lao động, vệ sinh lao động, về an toàn ở nơi đông người

Điều 295 Bộ luật Hình sự quy định 05 Khung hình phạt đối cá nhân phạm tội như sau:

- Người nào vi phạm quy định về an toàn lao động, vệ sinh lao động, về an toàn ở nơi đông người gây thiệt hại cho người khác thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tiền từ 20.000.000 đồng đến 100.000.000 đồng, phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc phạt tù từ 01 năm đến 05 năm:

a) Làm chết người;

b) Gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của 01 người mà tỷ lệ tổn thương cơ thể 61% trở lên;

c) Gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của 02 người trở lên mà tổng tỷ lệ tổn thương cơ thể của những người này từ 61% đến 121%;

d) Gây thiệt hại về tài sản từ 100.000.000 đồng đến dưới 500.000.000 đồng.

- Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù từ 03 năm đến 07 năm:

a) Làm chết 02 người;

b) Gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của 02 người trở lên mà tổng tỷ lệ tổn thương cơ thể của những người này từ 122% đến 200%;

c) Gây thiệt hại về tài sản từ 500.000.000 đồng đến dưới 1.500.000.000 đồng;

d) Là người có trách nhiệm về an toàn lao động, vệ sinh lao động, về an toàn ở nơi đông người.

- Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù từ 06 năm đến 12 năm:

a) Làm chết 03 người trở lên;

b) Gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của 03 người trở lên mà tổng tỷ lệ tổn thương cơ thể của những người này 201% trở lên;

c) Gây thiệt hại về tài sản 1.500.000.000 đồng trở lên.

- Vi phạm quy định về an toàn lao động, vệ sinh lao động, về an toàn ở nơi đông người trong trường hợp có khả năng thực tế dẫn đến hậu quả quy định tại một trong các điểm a, b và c khoản 3 Điều này nếu không được ngăn chặn kịp thời, thì bị phạt cải tạo không giam giữ đến 02 năm hoặc phạt tù từ 03 tháng đến 02 năm.

- Khung hình phạt bổ sung: Người phạm tội còn có thể bị phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 50.000.000 đồng, cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 01 năm đến 05 năm.

4. Vụ án thực tế xét xử về tội vi phạm quy định về an toàn lao động, vệ sinh lao động, về an toàn ở nơi đông người

Bản án số 31/2021/HS-ST ngày 10/6/2021 “V/v xét xử các bị cáo Nguyễn Văn T và Nguyễn Văn Q phạm tội vi phạm quy định về an toàn lao động, vệ sinh lao động, về an toàn ở những nơi đông người” của Tòa án nhân dân huyện Hải Hậu tỉnh Nam Định.[1]

Nguyễn Văn T làm nghề kinh doanh vật liệu xây dựng. Năm 2015 để phục vụ cho công việc của mình, T đã mua và thuê người lắp đặt một cần cẩu tự chế tại khu vực bãi sát bờ sông Ninh Cơ ở xóm 9 Tân Tiến, xã Hải Minh, huyện Hải Hậu. Do là loại tự chế nên cần cẩu của T không có nguồn gốc xuất xứ, không được kiểm định về chất lượng và an toàn kỹ thuật. T giao cho Nguyễn Văn Q là con trai vận hành sử dụng cần cẩu để nâng, vận chuyển vật liệu xây dựng đồng thời thuê anh Ninh Văn Th, anh Lưu Văn O và anh Bùi Văn Tr vận chuyển, bốc xếp gạch.

Trong quá trình sử dụng, vận hành Q biết rõ đây là cần cẩu tự chế do T lắp đặt không qua kiểm định, không đảm bảo an toàn kỹ thuật; bản thân Q cũng không có chứng chỉ, giấy phép vận hành cần trục, cần cẩu theo quy định của pháp luật. Đầu tháng 10 năm 2020 T đặt mua 60.000 viên gạch của công ty gạch Hoàng Hà tỉnh Quảng Ninh và thuê anh Vương Văn Q1 vận chuyển bằng tàu thuỷ số gạch trên về bãi vật liệu của T ở xóm 9 Tân Tiến, xã Hải Minh.

Trưa ngày 10/10/2020, anh Q vận chuyển số gạch về đến bãi vật liệu của T. Khoảng 14 giờ cùng ngày, Nguyễn Văn Q điều khiển cần cẩu, cẩu gạch từ tàu của anh Q1 lên bãi vật liệu, T và anh Th đứng ở trên bãi vật liệu để đón, điều chỉnh khay gạch vào vị trí định sẵn và tháo dây buộc vào khay gạch còn anh Lưu Văn O và anh Bùi Văn Tr ở dưới tàu có nhiệm vụ buộc dây vào khay gạch và móc vào cần cẩu. Đến khoảng 15 giờ 45 phút cùng ngày, Q cẩu khay gạch thứ 31 từ thuyền lên bãi và điều chỉnh mô tơ kéo tời để hạ khay gạch xuống bãi vật liệu xếp chồng lên các khay trước. Khi khay gạch hạ xuống cách chồng gạch trên bãi khoảng 50cm, lúc đó anh Th đứng ở trên lớp khay gạch thứ hai trên cùng; T đứng ở lớp khay gạch thứ nhất và dùng tay điều chỉnh khay gạch hạ vào vị trí định sẵn thì bất ngờ dây cáp nâng cần cẩu bị đứt khiến cần cẩu rơi đè lên người anh Th.

Hậu quả: Anh Th bị tử vong tại chỗ, T bị thương nhẹ.

Hành vi phạm tội của các bị cáo đã thực hiện là nguy hiểm cho xã hội, đã xâm phạm vào những quy định của Nhà nước về an toàn lao động, đó là những quy định nhằm bảo vệ tính mạng, an toàn cho người lao động và mọi công dân, gây thiệt hại về tính mạng đối với anh Ninh Văn Th là người lao động cho T. Do đó, cần xử lý các bị cáo bằng pháp luật hình sự và áp dụng hình phạt nghiêm khắc giáo dục các bị cáo và phòng ngừa chung.

Vì vậy, Tòa án nhân dân huyện Hải Hậu tỉnh Nam Định quyết định:

Tuyên bố bị cáo Nguyễn Văn T và Nguyễn Văn Q phạm tội “Vi phạm quy định về an toàn lao động”.

- Xử phạt Nguyễn Văn T 36 (ba mươi sáu) tháng tù cho hưởng án treo, thời gian thử thách 5 năm kể từ ngày tuyên án sơ thẩm.

- Xử phạt Nguyễn Văn Q 15 (mười năm) tháng  tù cho hưởng án treo, thời gian thử thách 30 tháng kể từ ngày tuyên án sơ thẩm.

Xem thêm: Tổng hợp các bài viết về Bộ luật Hình sự

Luật Hoàng Anh

[1] https://congbobanan.toaan.gov.vn/2ta793206t1cvn/chi-tiet-ban-an, truy cập ngày 16/10/2021.