Nghĩa vụ thông báo về quyết định đình công của tổ chức đại diện người lao động như thế nào?

Khi tổ chức đình công, tổ chức đại diện người lao động phải thực hiện thông báo cho các chủ thể có liên quan về hoạt động đình công. Vậy những chủ thể đó là chủ thể nào? Nghĩa vụ thông báo về quyết định đình công của tổ chức đại diện người lao động như thế nào? Sau đây Luật Hoàng Anh xin trình bày về vấn đề này.

Căn cứ pháp lý

- Bộ Luật lao động số 45/2019/QH14 ngày 20 tháng 11 năm 2019 (Bộ Luật lao động 2019);

Đình công là gì?

Theo góc độ pháp lý, đình công là quyền cơ bản của người lao động, do đó, pháp luật nước nào cũng nên có quy định về hoạt động đình công của người lao động.

Đối với pháp luật Việt Nam, căn cứ theo quy định tại Điều 198 Bộ luật lao động 2019:

Đình công là sự ngừng việc tạm thời, tự nguyện và có tổ chức của người lao động nhằm đạt được yêu cầu trong quá trình giải quyết tranh chấp lao động và do tổ chức đại diện người lao động có quyền thương lượng tập thể là một bên tranh chấp lao động tập thể tổ chức và lãnh đạo.

Dựa vào quy định này, có thể phân tích khái niệm đình công như sau:

Thứ nhất, đình công là sự ngừng việc tạm thời, tự nguyện, có tổ chức được thực hiện bởi người lao động

Hoạt động đình công do người lao động thực hiện và chỉ có người lao động có thể thực hiện. Một người lao động cũng không thể thực hiện đình công do không gây được áp lực về kinh tế lên người sử dụng lao động. Do vậy, phải có một số lượng lớn người lao động tham gia ngừng việc, thì mới đủ khả năng khiến người sử dụng lao động cân nhắc yêu cầu của người lao động, và đáp ứng điều kiện đầu tiên để trở thành “đình công”. Những người lao động này cũng không ngừng việc hẳn, không đơn phương chấm dứt hợp đồng vì đình công với mục đích đảm bảo yêu cầu của người lao động, nếu đã nghỉ việc, thôi việc đồng loạt thì không còn đáp ứng mục đích của đình công nữa.

Đình công là sự ngừng việc của người lao động dù số lượng là bao nhiêu cũng phải được diễn ra một cách tự nguyện và có tổ chức. Nếu người lao động bị ép thực hiện đình công thì các yêu cầu đối với người sử dụng lao động không phải là yêu cầu, mong muốn của người lao động, dẫn đến hoạt động ngừng việc không còn mang ý nghĩa bảo đảm, nâng cao quyền lợi của người lao động nữa, thì không thể coi là đình công. Tương tự, nếu hoạt động ngừng việc của một nhóm lao động được thực hiện tự phát, không có tổ chức lãnh đạo, dẫn đến không có sự thống nhất trong ngừng việc và các hoạt động khác trong quá trình ngừng việc, có thể xảy ra các hành vi quá khích như đập phá, bạo động,… gây mất trật tự, an ninh xã hội, như vậy không thể coi là đình công hợp pháp.

Thứ hai, đình công được tổ chức và lãnh đạo bởi tổ chức đại diện người lao động có thẩm quyền thương lượng tập thể và là một bên tranh chấp lao động tập thể

Do đình công của người lao động phải có tổ chức, cần có một chủ thể có thể lãnh đạo và tổ chức một cách bài bản, hợp pháp cho hoạt động ngừng việc của người lao động. Chủ thể phù hợp nhất là tổ chức đại diện người lao động vì chủ thể này có sự liên kết chặt chẽ đối với người lao động, đại diện cho người lao động thực hiện thể hiện một số quyền của người lao động với người sử dụng lao động (như đóng góp ý kiến tham khảo để người sử dụng lao động xây dựng nội quy lao động) và cũng là chủ thể có quyền tham gia vào các cuộc họp kỷ luật lao động, tổ chức các hoạt động ngoài giờ cho người lao động như tuyên truyền phòng, chống quấy rối tình dục,… Đồng thời cũng là chủ thể có quyền tham gia và yêu cầu thương lượng tập thể.

Tuy nhiên hiện nay, có nhiều tổ chức đại diện người lao động tại cơ sở được thành lập và hoạt động. Tổ chức đại diện người lao động có quyền thương lượng là tổ chức đạt đủ tiêu chuẩn về số lượng thành viên do Chính phủ quy định, nếu tại cơ sở có nhiều tổ chức đại diện người lao động có đủ tiêu chuẩn về số lượng thành viên thì tổ chức có nhiều thành viên hơn có quyền yêu cầu thương lượng tập thể. Ngoài ra nếu các tổ chức đại diện người lao động tại cơ sở không có đủ số thành viên thì có thể kết hợp với nhau để yêu cầu tham gia thương lượng tập thể. Các chủ thể này sau đó trở thành bên tranh chấp trong tranh chấp lao động tập thể về lợi ích, hoặc tranh chấp lao động tập thể về quyền thì có quyền và trách nhiệm lãnh đạo, tổ chức đình công khi không thể giải quyết tranh chấp lao động thông qua hòa giải viên, hội đồng trọng tài.

Thứ ba, đình công có mục đích là đạt được yêu cầu trong quá trình giải quyết tranh chấp lao động tập thể

Mục đích của đình công không phải để người sử dụng lao động chịu thiệt hại về vật chất hay trả thù người sử dụng lao động. Mục đích của đình công là gây áp lực cho người sử dụng lao động, khiến người sử dụng lao động phải có các động thái phối hợp với người lao động, tổ chức đại diện người lao động giải quyết tranh chấp lao động, hoặc phải có phương án mà các bên tranh chấp cùng chấp nhận được để kết thúc tranh chấp này.

Chủ thể có thẩm quyền lãnh đạo đình công

Căn cứ theo quy định tại Điều 198 Bộ Luật lao động 2019, chủ thể có thẩm quyền tổ chức và lãnh đạo đình công là tổ chức đại diện người lao động tại cơ sở. Trong đó, tổ chức đại diện người lao động tại cơ sở là tổ chức được thành lập trên cơ sở tự nguyên của người lao động tại một đơn bị sử dụng lao động nhằm mục đích bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp chính đáng của người lao động trong quan hệ lao động thông qua thương lượng tập thể hoặc các hình thức khác theo quy định của pháp luật về lao động. Tổ chức đại diện người lao động tại cơ sở bao gồm công đoàn cơ sở và tổ chức của người lao động tại doanh nghiệp.

Công đoàn là tổ chức chính trị - xã hội rộng lớn của giai cấp công nhận và của người lao động, được thành lập trên cơ sở tự nguyện, là thành viên trong hệ thống chính trị của xã hội Việt Nam, dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam; đại diện cho cán bộ, công chức, viên chức, công nhân và những người lao động khác, cùng với cơ quan nhà nước, tổ chức kinh tế, tổ chức xã hội chăm lo và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng của người lao độngl tham gia quản lí nhà nước, quản lí kinh tế-xã hội, tham gia thanh tra, kiểm tra, giám sát hoạt động của cơ quan nhà nước, tổ chức, đơn vị, doanh nghiệp, tuyên truyền, vận động người lao động học tập nâng cao trình độ, kĩ năng nghề nghiệp, chấp hành pháp luật, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa. Nhiệm vụ chính của tổ chức công đoàn đó là bảo vệ quyền và lợi ích cho người lao động - bên yếu thế trong mối quan hệ đối với người sử dụng lao động.

Sự xuất hiện của tổ chức của người lao động tại doanh nghiệp là một điểm mới của Bộ Luật lao động 2019. Quy định này xuất phát từ việc thúc đẩy áp dụng các công ước cơ bản của Tổ chức Lao động quốc tế trong khuôn khổ Hiệp định thương mại tự do liên minh Châu Âu -  Việt Nam. Khi tập thể người lao động xảy ra tranh chấp với người sử dụng lao động, tổ chức công đoàn cũng như tổ chức của người lao động tại doanh nghiệp sẽ đứng ra làm đại diện cho tập thể người lao động thực hiện các quyền pháp luật quy định để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp cho tập thể người lao động.

Trình tự, thủ tục đình công

Bước 1: Chuẩn bị đình công

Theo quy định tại Bộ Luật lao động 2019, thủ tục chuẩn bị đình công bao gồm:

(i) Lấy ý kiến về đình công. Điều 201 Bộ Luật lao động 2019 quy định như sau:

- Trước khi tiến hành đình công, tổ chức đại diện người lao động có quyền tổ chức và lãnh đạo đình công quy định tại Điều 198 của Bộ luật này có trách nhiệm lấy ý kiến của toàn thể người lao động hoặc thành viên ban lãnh đạo của các tổ chức đại diện người lao động tham gia thương lượng.

- Nội dung lấy ý kiến bao gồm:

+ Đồng ý hay không đồng ý đình công;

+ Phương án của tổ chức đại diện người lao động về nội dung quy định tại các điểm b, c và d khoản 2 Điều 202 của Bộ luật này.

- Việc lấy ý kiến được thực hiện trực tiếp bằng hình thức lấy phiếu hoặc chữ ký hoặc hình thức khác.

- Thời gian, địa điểm và cách thức tiến hành lấy ý kiến về đình công do tổ chức đại diện người lao động quyết định và phải thông báo cho người sử dụng lao động biết trước ít nhất 01 ngày. Việc lấy ý kiến không được làm ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất, kinh doanh bình thường của người sử dụng lao động. Người sử dụng lao động không được gây khó khăn, cản trở hoặc can thiệp vào quá trình tổ chức đại diện người lao động tiến hành lấy ý kiến về đình công.

(ii) Ra quyết định đình công và thông báo đình công. Điều 202 Bộ Luật lao động 2019 quy định: 

-  Khi có trên 50% số người được lấy ý kiến đồng ý với nội dung lấy ý kiến đình công theo quy định tại khoản 2 Điều 201 của Bộ luật này thì tổ chức đại diện người lao động ra quyết định đình công bằng văn bản.

- Ít nhất là 05 ngày làm việc trước ngày bắt đầu đình công, tổ chức đại diện người lao động tổ chức và lãnh đạo đình công phải gửi văn bản về việc quyết định đình công cho người sử dụng lao động, Ủy ban nhân dân cấp huyện và cơ quan chuyên môn về lao động thuộc Ủy ban nhân dân cấp tỉnh.

- Đến thời điểm bắt đầu đình công, nếu người sử dụng lao động vẫn không chấp nhận giải quyết yêu cầu của người lao động thì tổ chức đại diện người lao động tổ chức và lãnh đạo đình công.

Bước 2: Tiến hành đình công

Đến thời điểm bắt đầu đình công, nếu người sử dụng lao động vẫn không chấp nhận giải quyết yêu cầu của tập thể lao động thì tổ chức đại diện người lao động tổ chức và lãnh đạo đình công.

Quyết định đình công là gì?

Ra quyết định đình công là một giai đoạn quan trọng trong quá trình chuẩn bị đình công. Quyết định đình công là hệ quả của hoạt động lấy ý kiến của người lao động hoặc các thành viên ban lãnh đạo của tổ chức đại diện người lao động tham gia thương lượng tập thể (Tham khảo: Lấy ý kiến về đình công như thế nào?). Theo Khoản 1 Điều 202 Bộ luật lao động 2019, dựa trên nguyên tắc quyết định theo đa số, nếu trên 50% những người được lấy ý kiến đồng ý đình công thì tổ chức đại diện người lao động lấy ý kiến đình công (tức tổ chức đại diện người lao động có quyền tham gia thương lượng tập thể và là một bên tranh chấp trong quan hệ lao động) ban hành quyết định đình công. Quyết định này phải được ban hành bằng văn bản, đảm bảo công khai, minh bạch đối với tất cả các chủ thể bao gồm người lao động, người sử dụng lao động, cơ quan Nhà nước có thẩm quyền. Sau khi ra quyết định đình công, tổ chức đại diện người lao động còn phải thông báo về quyết định đình công đối với các chủ thể có liên quan.

Nội dung quyết định đình công

Theo Khoản 2 Điều 202 Bộ Luật lao động 2019, quyết định đình công bao gồm 05 nội dung cơ bản sau:

 Kết quả lấy ý kiến đình công

Như đã nêu trên, kết quả lấy ý kiến đình công là căn cứ để tổ chức đại diện người lao động (có quyền tham gia thương lượng tập thể và là một trong các bên trong tranh chấp lao động) ban hành quyết định đình công. Về nội dung này, phải nêu rõ số lượng, số phần trăm người lao động (hoặc thành viên ban lãnh đạo của tổ chức đại diện người lao động tham gia thương lượng tập thể) đồng ý hoặc không đồng ý, dựa trên số liệu thu thập được từ hoạt động lấy ý kiến người lao động như số phiếu đồng ý, không đồng ý, số chữ ký đồng ý, số phản hồi email đồng ý,... Để đảm bảo tính xác thực, quyết định đình công nên kèm theo văn bản xác nhận hoạt động lấy ý kiến có các nội dung như thời gian, địa điểm lấy ý kiến, phương thức lấy ý kiến, số lượng người tham gia lấy ý kiến,...

Thời điểm bắt đầu đình công, địa điểm đình công

Đây là một trong các nội dung của phương án đình công mà tổ chức đại diện người lao động phải xây dựng và lấy ý kiến của người lao động, do vậy cũng là một trong các nội dung của quyết định đình công. Thời điểm bắt đầu đình công và địa điểm đình công được lên kế hoạch bởi tổ chức đại diện người lao động và có sự đồng ý của đại đa số người lao động hoặc thành viên ban lãnh đạo tổ chức đại diện người lao động tham gia thương lượng, do vậy được coi là thời điểm và địa điểm hợp lý, phù hợp với hoạt động của những người tham gia đình công. Tuy nhiên, không có quy định về thời điểm kết thúc đình công, vì đình công với mục đích gây áp lực lên người sử dụng lao động khiến người sử dụng lao động phải giải quyết tranh chấp một cách thiện chí và lắng nghe yêu cầu của người lao động, nên không thể xác định thời điểm nào người sử dụng lao động bắt đầu có những động thái giải quyết tranh chấp với tổ chức đại diện người lao động.

Phạm vi tiến hành đình công

Phạm vi tiến hành đình công cũng là một trong các nội dung lấy ý kiến của người lao động hoặc thành viên ban lãnh đạo của tổ chức đại diện người lao động tham gia thương lượng tập thể, nên cũng là 01 nội dung quan trọng trong quyết định đình công. Phạm vi tiến hành đình công bao gồm phạm vi người đình công, phạm vi hành vi. Ví dụ:

- Người sử dụng lao động có nhiều người lao động làm trong các bộ phận khác nhau. Việc đình công có thể được thực hiện đối với một bộ phận nhất định người lao động tại nơi làm việc hoặc toàn bộ người lao động tại nơi làm việc.

- Trong thời gian đình công, ngoài ngừng việc, tổ chức đại diện người lao động có thể tổ chức một số hoạt động cho lao động nhằm tăng sức ép lên người sử dụng như tổ chức mít tinh, treo băng rôn khẩu hiệu tại nơi làm việc,...

Yêu cầu của người lao động

Yêu cầu của người lao động là một trong các nội dung chính được lấy ý kiến, đây là yêu cầu của người lao động đối với người sử dụng lao động, là kim chỉ nang của hoạt động đình công. Nếu yêu cầu này được thực hiện thì đình công cũng chấm dứt. Nói cách khác, quyết định đình công phải nêu rõ mục đích, yêu cầu mà tổ chức đại diện người lao động cùng người lao động muốn đạt được từ hoạt động này. Vì vậy, đây là một nội dung không thể thiếu của quyết định đình công.

Họ tên, địa chỉ liên hệ của người đại diện cho tổ chức đại diện người lao động tổ chức và lãnh đạo đình công

Những người này là những người đứng đầu tổ chức đại diện người lao động tổ chức đình công, tức họ là những người chịu trách nhiệm trực tiếp với hoạt động đình công này, và có trách nhiệm đảm bảo đình công một cách hợp pháp và thực hiện được các tiêu chí mà người lao động mong muốn. Nếu đình công không được tiến hành hợp pháp dẫn tới gây mất trật tự, an ninh xã hội, những người này cũng là những người phải chịu trách nhiệm trước pháp luật tùy theo mức độ vi phạm pháp luật, có thể bị xử lý vi phạm hành chính nhưng cũng có thể bị xử lý hình sự. Do vậy, thông tin cá nhân cơ bản của người đại diện cho tổ chức đại diện người lao động và lãnh đạo đình công phải được nêu trong quyết định đình công.

Như vậy quyết định đình công là một văn bản do tổ chức đại diện người lao động ban hành bao gồm các nội dung cơ bản về cuộc đình công sắp diễn ra, xác nhận với các chủ thể liên quan về việc thực hiện đình công theo trình tự và kế hoạch đề ra. Nếu không có sự thay đổi từ phía người sử dụng lao động, khi quyết định đình công này được ban hành, đình công là chắc chắn sẽ xảy ra.

Nghĩa vụ thông báo về quyết định đình công của tổ chức đại diện người lao động như thế nào?

Đối với người lao động

Trên thực tế không có quy định nào của Bộ Luật lao động 2019 không có quy định về việc tổ chức đại diện người lao động phải thông báo cho người lao động về quyết định đình công. Tuy nhiên người lao động là chủ thể trực tiếp tham gia đình công, cũng cần được thông báo rõ ràng về địa điểm, thời điểm bắt đầu đình công. Nhưng khác với các chủ thể khác, người lao động đã được biết về các nội dung này thông qua hoạt động lấy ý kiến về đình công, do đó có thể nói việc lấy ý kiến về đình công cũng là một cách thông báo cho người lao động về hoạt động này cũng với các nội dung của nó.

Ngoài ra, tổ chức đại diện người lao động ban hành quyết định đình công bằng văn bản, và văn bản này phải được công khai trước tập thể thành viên của tổ chức đại diện người lao động. Hoạt động ban hành cũng phải có sự chứng kiến của thành viên của ban lãnh đạo tổ chức đại diện người lao động có quyền thương lượng và nhiều người lao động, nên “thông báo chính thức” là không cần thiết.

Đối với người sử dụng lao động, Ủy ban nhân dân cấp huyện, cơ quan chuyên môn của Ủy ban nhân dân cấp tỉnh

Căn cứ theo quy định tại Khoản 3 Điều 202 Bộ luật lao động 2019:

Ít nhất là 05 ngày làm việc trước ngày bắt đầu đình công, tổ chức đại diện người lao động tổ chức và lãnh đạo đình công phải gửi văn bản về việc quyết định đình công cho người sử dụng lao động, Ủy ban nhân dân cấp huyện và cơ quan chuyên môn về lao động thuộc Ủy ban nhân dân cấp tỉnh.

Theo đó, tổ chức đại diện người lao động có trách nhiệm phải thông báo cho các chủ thể có liên quan, bị ảnh hưởng trực tiếp bởi hoạt động đình công là người sử dụng lao động, Ủy ban nhân dân cấp huyện và cơ quan chuyên môn của Ủy ban nhân dân cấp tỉnh (Sở Lao động – Thương binh và Xã hội). Trong đó:

- Người sử dụng lao động là một bên trong tranh chấp lao động tập thể với tổ chức đại diện người lao động. Hoạt động đình công làm ảnh hưởng nghiêm trọng đến hoạt động sản xuất, kinh doanh của người sử dụng lao động, cũng như mục đích hướng tới của hoạt động đình công này là người sử dụng lao động là sự hợp tác giải quyết tranh chấp cũng như chấp nhận yêu cầu lao động. Vì thế mà người sử dụng lao động là chủ thể chịu ảnh hưởng lớn nhất bởi đình công, nên cần được biết về hoạt động này để có sự chuẩn bị khắc phục hậu quả. Đồng thời, nếu trước ngày tổ chức đình công như trong kế hoạch của tổ chức đại diện người lao động, người sử dụng lao động đã chấp nhận các yêu cầu từ người lao động thì dù đã có quyết định của tổ chức đại diện người lao động thì đình công không diễn ra (Theo Khoản 4 Điều Điều 202 Bộ luật lao động 2019).

- Ủy ban nhân dân cấp huyện và Sở Lao động – Thương binh và Xã hội là 02 cơ quan quản lý đối với người sử dụng lao động, người lao động. Hai cơ quan này cũng cần được biết về đình công của người lao động do yếu tố quản lý con người, quản lý hoạt động của người sử dụng lao động cũng như người lao động. Cơ quan đại diện cho Nhà nước giám sát đình công một cách hợp pháp, đúng theo kế hoạch mà tổ chức đại diện người lao động đề ra, không gây ảnh hưởng, mất trật tự an ninh hoặc gây bất ổn trong khu vực.

Tổ chức đại diện người lao động thực hiện trách nhiệm thông báo của mình với các chủ thể trên trong vòng ít nhất 05 ngày trước ngày tổ chức đình công theo nội dung trong quyết định đình công, để các chủ thể này đều có thời gian chuẩn bị các công việc cần thiết liên quan đến hoạt động đình công của người lao động.

Luật Hoàng Anh